Marknesse

Marknesse ligt tussen Emmeloord en Vollenhove aan één van de eerst gerealiseerde invalswegen in de polder.
Al in de eerste plannen lag de weg aan de noordkant buiten de dorpsbebouwing.
De zuid- en de oostkant worden gevormd door de Zwolsevaart en de Marknesservaart, met een sluis als scheiding tussen de verschillende waterpeilen.
De weg naar het zuidelijker gelegen Kraggenburg gaat met een brug over de sluis.
Aan de Marknesservaart ligt een loswal; aan deze vaart ligt tevens het bedrijventerrein.
Marknesse wordt al in 1132 genoemd op de bezittingenlijst van het Staverse klooster Sint Odulf.
Waarschijnlijk lag het bij Urk en Schokland.

marknesse luchtfoto

Historie

Tijdsbeeld

dia 2-1 dia 2-2 dia 2-3
Kerken
De verschillende levensbeschouwelijke zuilen in Marknesse
staan op afzonderlijke ansichtkaarten afgebeeld.
Wonen
Marknesse is vanaf het begin één van de grotere dorpen,
een dorp met een centrumfunctie.
Het boerenbedrijf
Ook Marknesse profileert zich als dorp
in een agrarische omgeving.
dia 3-1 dia 3-2 dia 3-3
Bedrijvigheid
Marknesse presenteert zich als modern dorp
met bedrijvigheid en voorzieningen.
Kerken
Ook in latere jaren toont Marknesse zich als gelovig dorp.
De kerken staan nu gezamenlijk afgebeeld op één ansichtkaart.
Dorpsleven
Later wordt naast de bedrijvigheid ook het toerisme getoond.

Ontwerpgedachten

Marknesse was bedoeld voor maximaal 1900 tot 2400 inwoners. Het dorp zou een dorpshuis, kerkgebouwen, scholen, winkels en cafés krijgen. De oostelijke loswal werd gepland voor beperkte bedrijvigheid. Markten konden worden gehouden op het centrale plein, de dorpsbrink.

Het eerste ontwerp van Verhagen dateert van voor 1940. Dit was in de periode waarin het water, de wegen en bruggen moesten worden vastgelegd. Pouderoyen maakte het tweede ontwerp, maar ook zijn plan haalde het niet.

Verlaan werd de opvolger van Pouderoyen en maakte een niet minder markant ontwerp, een dorpsplan in cirkelvorm. Dit had alles te maken met de polderverkaveling. Marknesse ligt net als Creil en Kraggenburg op het kruispunt van wegen, waar verschillende richtingen in de polderverkaveling bijeenkomen. Deze gaf Verlaan door haar complexiteit geen aanleiding tot een heldere orthogonale vorm, zoals bijvoorbeeld Ens.
Uiteindelijk wist hij dit ontwerpprobleem om te buigen tot een harmonieus ontwerpschema. In 1949 kwam het definitief plan waarin de oostwest richting (groene lanen) en de noordzuid richtingen (brink, dorpenring en singel) verschillend zijn uitgewerkt. De langgerekte brink (noordzuid) was onderdeel van de route van de sluis naar de aansluiting op de weg Emmeloord-Vollenhove. De sluis werd een beeldbepalend element. De oost-westelijk gerichte grachtas kwam aan de westzijde uit op de begraafplaats, die door zijn situering een belangrijk ruimtelijk element in het dorp is geworden.

Typisch Marknesse
Marknesse is een typisch kruiswegdorp. De dorpenring doorkruist twee ruimtes en geeft het dorp haar dynamiek en herkenbaarheid. Marknesse heeft een stevige dorpsmantel aan de westzijde met recreatieve en sportfuncties. Door nieuwbouw ligt de begraafplaats -net als in Creil – nu centraler in het dorp, omringd door het groen van de mantel. Ook is de waterloop een karakteristiek element.

amarknesse 4-1 amarknesse 4-2
Marknesse door Verhagen, voor 1940, eerste ontwerp Marknesse door Pouderoyen, 1943, tweede ontwerp
amarknesse 4-3 amarknesse 4-4
Marknesse door Verlaan, 1947, derde ontwerp Marknesse door Verlaan, 1947, goedgekeurd eindontwerp

Ontwikkeling

Na Emmeloord is Marknesse de tweede nederzetting waaraan in de Noordoostpolder begonnen is. In 1949 leverde men de eerste woning op. De eerste bewoning in “Dorp B” dateert van 1944 toen er barakken gebouwd werden als onderdak voor de polderwerkers. Een van de barakken bestaat nog.

Marknesse is het grootste dorp van de Noordoostpolder. Van oorsprong heeft Marknesse een verzorgingsfunctie op sociaal, economisch en cultureel terrein voor de bewoners uit het dorp en de omgeving. Door de jaren heen is Marknesse sterk gegroeid. De ‘natuurlijke’ begrenzing van het dorp aan de oost- en zuidkant (het water) is reeds overgestoken. Door de gekozen uitbreidingsrichting (richting het zuiden) is de noordwest kant van de groene mantel helemaal intact gebleven.

marknesse-pag98 Marknesse-topkaart-1974 01
1953 1974
Marknesse-topkaart-1995 01 Marknesse-topkaart-2006 01
1995 2006

Dorps-DNA

DNA--Marknesse

Identiteit

Marknesse-dia-8-1-XXL

Landschap

dia 7-1 dia 7-2 dia 7-3
Kruiswegdorp
Marknesse is een kruiswegdorp.
De dorpenring (groene lijn) slingert door Marknesse.
Dorp volgt verkaveling
De structuur van Marknesse heeft verschillende richtingen
uit de omliggende verkavelingsstructuur opgepakt.
Door onder andere de afgeronde vorm en de vorm van de dorpenring,
onderscheidt Marknesse zich van de andere dorpen.
Groene mantel
De groene mantel ligt aan de westzijde van Marknesse.
Hier bevinden zich de sportvelden.
Door nieuwbouw die heeft plaats gevonden in de mantel
is de begraafplaats meer centraal in de kern komen te liggen.
marknesse-dia-8-luchtfoto
dia 8-1 vizier naar het landschap dia 8-2 ieder dorp een eigen gezicht dia 9-1 functioneel groen uitsnede maken
Vizier naar het landschap (1)
Marknesse ligt aan het water. Vanaf het water heeft men een vrij vizier op het open polderlandschap (en op Emmeloord).
Ieder dorp een eigen gezicht (2)
Het dorpsgezicht van Marknesse wordt bij de zuidentree bepaald door het water met de sluis.
Functioneel groen (3)
Het groen heeft veelal een functionele betekenis. In Marknesse is de begraafplaats een garantie voor groen in de kern.
dia 9-2 water in de kern dia 9-3 duidelijke dorpsgrens
Water in de kern (4)
Marknesse is, naast Nagele, het enige dorp met water in de kern.
Duidelijke dorpsgrens
Bij de noordentree van Marknesse wordt de toegang duidelijk gemarkeerd met bomen.

Stedenbouw

dia 10-1-entrees dia 10-2 dia 10-3
Twee voordeuren, twee zijdeuren
Marknesse heeft drie oorspronkelijke entrees (witte pijlen). De noord- en zuidentree zijn onderdeel van de dorpenring (groene lijn), die door het dorp voert en in de dorpskern verbreedt tot singel en brink. De recentere, vierde dorpsentree (gele pijl) is gekoppeld aan het bedrijventerrein.
Kerken en scholen verspreid in het dorp
Marknesse heeft drie scholen (geel omcirkeld) en vier kerken (rood omcirkeld), de vijfde kerk is een noodkerk. De noodkerk (rood gestippeld) is ooit gebouwd als voorlopige voorziening, toen een definitief kerkgebouw nog ontbrak. Twee kerken staan aan de brink en zijbrink, twee kerken in de woonwijken. De scholen liggen ruimtelijk verspreid over het dorp.
Compact in de kern
Rond de brink is de bebouwing compact. Dit versterkt de brink als centrale dorpsruimte.
marknesse-pag102
dia 11-1 dia 11-2 dia 12-1 voorzieningen aan de brink
De brink: groene omsloten dorpsruimte met dorpsplein aan de kop (1)
De brink is een grote centrale dorpsruimte met gesloten bebouwingswanden rondom. Hier liggen de dorpsvoorzieningen. De dorpenring voert over de brink.
De brink eindigt aan de zuidzijde met een parkeerplein.
Zijbrink; groene singel (2)
De dorpenring doorkruist het dorp. Op de plek waar de brink begint, haakt ook een groene singel aan die naar de begraafplaats leidt.
Voorzieningen aan de brink (3)
Rond de brink is de bebouwing compact. Dit versterkt de brink als centrale dorpsruimte. De grootste concentratie winkels ligt aan de zuidzijde rond het parkeerplein.
dia 12-2 waterfront bepaalt dorpskarakter dia 12-3 ring slingert door het dorp
Waterfront bepaalt dorpkarakter (4)
Marknesse heeft een royaal waterfront, met de sluis als meest markante moment. Aan de noordzijde leidt een wandelroute langs het water, door een brede parkachtige oever. Vanaf de brug is in de verte de toren van Emmeloord te zien.
Dorpenring slingert door het dorp, kromming in de centrale openbare ruimte (5)
Veel dorpen in de polder hebben een knik in de dorpsentree. Marknesse heeft een curve in de weg. Deze slingert door het dorp. Deze maakt de beweging door het dorp interessanter en markeert de hoofdstraat.


Bron: Mercatus en gemeente Noordoostpolder

2519796