Rutten

Rutten is het meest noordelijk gelegen polderdorp in de Noordoostpolder. Het ligt bij de bocht van de Ruttensevaart.
Het ontwerp van Rutten heeft zich gericht op het kruispunt tussen de weg Creil-Lemmer en een in oost-westrichting lopende polderweg.
Er ligt een loswal aan de zuidkant van het dorp. Het bedrijventerrein ligt echter niet (meer) aan het water, maar aan de polderweg (Ruttensepad) aan de westzijde van het dorp.

De naam Rutten komt van een dorp, Ruthne, dat in de veertiende eeuw ten noorden van Urk moet hebben gelegen.

rutten-voorstellen
Luchtfoto Rutten, 2007

Historie

Tijdsbeeld

rutten-dia-2-1 rutten-dia-2-2 rutten-dia-2-3
Kerken
In de jaren vijftig zijn de verschillende levensbeschouwelijke zuilen in het dorp van belang. De kerken (met name de Hervormde en de Katholieke) zijn bepalend voor het beeld dat wordt uitgedragen.
Wonen
Propere woonstraten en nijvere, hardwerkende  middenstanders; de pioniersgeest komt tot uiting in de ansichtkaarten.
Het boerenbedrijf
Rutten profileert zich als dorp in een agrarische omgeving. Ook de bedrijvigheid in het dorp is direct verbonden aan de veehouderij en landbouw.
RTEmagicC dia 3-1.jpg RTEmagicC dia 3-2.jpg rutten-dia-3-3
Kerken
Ook in de jaren zestig en zeventig blijven de verschillende zuilen duidelijk aanwezig.
Wonen
Wel wordt een breder palet aan eigenschappen getoond. Nog steeds zijn de agrarische sector en het kerkelijk leven van belang, maar ook cultuur, voorzieningen en de moderniteit spelen een rol.
Voorzieningen
Vanaf de jaren zeventig verschuift het beeld van een agrarisch pioniersdorp naar een woondorp, met de daarbij behorende sociaal-culturele voorzieningen en verenigingsleven.

Ontwerpgedachten

Rutten is in 1949 ontworpen door prof. Ir. W. de Bruin, die ook al woningen in Slootdorp en Kreileroord (Wieringermeer) ontwierp. Rutten werd een kruiswegdorp met een woon- en verzorgingsfunctie. De bouw startte in 1952.

De Bruin, ooit begonnen als kunstenaar, ontwikkelde zich vervolgens van architect tot stedenbouwkundige. Zijn visie op de beleving en inrichting van dorpen en steden kwam overeen met die van Granpré Molière. Ook hij vond dat autoverkeer door een dorp hoorde te rijden. Dit verklaart waarom Rutten rond een kruispunt van wegen ligt. De vierkante dorpsbrink ligt rond dit kruispunt. Aan één zijde loopt de brink door in een oost-west gerichte groene dreef. Rond het plein en de dreef liggen kerken en winkels. Direct aan het plein werd een café met busstation gebouwd. Langs de hoofdstraten werden winkels en ambachtsbedrijven gepland. Andere publieke voorzieningen, zoals scholen werden gepland op de hoekpunten van de woonkwadranten. De Bruin liet bewust een kwadrant van het dorp open, gericht op de polder en het water.

Typsich Rutten

Rutten herken je aan het kruispunt en de opbouw in kwadranten, waarvan één een groen kwadrant, oorspronkelijk open naar het landschap.

arutten 4-1 01 arutten 4-2 01 arutten 4-3 01
Rutten, eerste ontwerp van voor 1940 door Verhagen Rutten, door Pouderoyen 1945 Rutten, door W. de Bruin 1950. Goedgekeurd plan

Ontwikkeling

Het dorp Rutten is in grote lijnen conform het laatste plan verlopen en kent een eenvoudige en heldere opbouw. Rutten bestaat uit vier kwadranten rondom een kruispunt. Het kruispunt vormt het middelpunt van het dorp. Hier is een plein gecreëerd, waaraan de winkels en enkele openbare gebouwen lagen.

Rutten is het enige dorp dat strikt genomen niet direct aan de dorpenring ligt. Het dorp ligt als het ware aan een noordelijke lus van de ring.

Door de gelijkmatige groei van de twee noordelijke kwadranten, is de structuur van Rutten in stand gebleven en zelfs versterkt. Het oorspronkelijke groene kwadrant (zuidoost) is door uitbreidingen in recreatieve sfeer verdicht.

Rutten-topkaart-1953 Rutten-topkaart-1974
1953 1974
Rutten-topkaart-1995 Rutten-topkaart-2006 01
1995 2006

Dorps-DNA

DNA--Rutten

Identiteit

Rutten-dia-8-XXL

Landschap

rutten-pag124 RTEmagicC dia 7-2.JPG RTEmagicC dia 7-3.JPG
Kruiswegdorp
Rutten ligt strikt genomen niet aan de polderring, maar aan een noordelijke lus van de ring (groene lijn). Deze lus loopt door de kern en definieert, samen met de andere twee toegangswegen (witte lijnen), de ‘vier kwadranten’, waar Rutten uit is opgebouwd.
Dorp volgt verkaveling
Rutten ligt op een onregelmatig verkavelde locatie. Verschillende polder-richtingen komen hier samen.
Groene mantel
De groene mantel is nog grotendeels rondom het dorp aanwezig. Door dorpsuitbreidingen in het noorden is een deel van de groene mantel in de kern komen te liggen.
rutten-identiteit-landschap-overzicht
RTEmagicC dia 8 duidelijke dorpsgrens.JPG RTEmagicC dia 9-1 dorpsveld.JPG RTEmagicC dia 9-2 functioneel groen.JPG
Duidelijke dorpsgrens (1)
De grens tussen het dorp en het open polderlandschap wordt duidelijk gemarkeerd door de groene mantel, zoals hier bij de zuidentree.
Dorpsveld (2)
In Rutten ligt een groot groen binnenhof aan de achterzijde van de woningen. De entrees tot deze speelruimte zijn verdekt. Dit vergroot het ‘verrassingseffect’.
Functioneel groen (3)
De groene mantel die Rutten omsluit bestaat uit sportvelden, een begraafplaats en biedt mogelijkheden voor het maken van een ommetje.

Stedenbouw

rutten-pag126 rutten-stedenbouw--scholen-en-kerken
Vier entrees, twee hoofdentrees
In Rutten loopt de dorpenring tussen oost naar zuid door het dorp (groene lijn). De hoofdroute loopt echter tussen noord en zuid, waardoor  de hoofdentrees ook aan de noord en zuidzijde liggen (witte pijlen). De grijze pijlen geven de zijentrees weer.
Kerken aan de brink en scholen in de buurt
Elke buurt is anders en is voorzien van een eigen school (geel omcirkeld). De kerken (rood omcirkeld) zijn gesitueerd aan de brink en aan de zijbrink en zijn qua situering en vormgeving gelijkwaardig aan elkaar. Er is geen sprake van dominantie.
Compacte kern met groene kwadrant
Rutten heeft een compacte bebouwing in de kern en een groene kwadrant aan de zuidoost zijde van de brink.
rutten-pag126a
RTEmagicC dia 11-1.JPG RTEmagicC dia 11-2 zijbrink groene ruimte rutten.JPG rutten-dia-12-1-curve-in-de-weg-en-rooilijn
De brink; een kruispunt van wegen (1)
In Rutten loopt de dorpenring door het dorp heen en vormt op de brink een kruispunt van wegen.
Zijbrink; groene ruimte (2)
De zijbrink is een langgerekte groene ruimte, tevens dorpsentree vanuit het oosten. De weg met bebouwing vormt een lange lijn door het dorp.
Curve in de weg en rooilijn (3)
De Meerweg is een groene polderstraat met lichte curve. Een typische Delftse school karakteristiek. De bocht markeert de overgang tussen polder en dorpskern. Doordat de rooilijn van de bebouwing de bocht in de weg volgt, ontstaat een karakteristiek straatbeeld.
RTEmagicC dia 12-2.JPG rutten-dia-12-3 rutten-dia-13
Waterfront bij dorpsentree (4)
In Rutten loopt een lus van de dorpenring door het dorp. Aan de zuidzijde loopt de vaart parallel aan de dorpsentree. De haven ligt net voor het dorp, goed zichtbaar vanaf de lus.
Voorzieningen aan de brink (5)
Net bezijden de brink ligt het dorpshuis van Rutten in het groen.
Schuine lijn bij entree dorp
De schuine lijnen (witte lijnen) van de dorpsentrees koppelen het dorp aan de polderverkaveling.

Architectuur

Rutten: rood dorp

kleurschijf-Rutten

Het beeld van Rutten wordt bepaald door het centraal in het dorp gelegen plein. Hieraan staat ook de blikvanger van het dorp, de Nederlands-hervormde kerk. Deze is eigentijds uitgevoerd in traditionele materialen. Het plein wordt gekenmerkt door de kruising de door het dorp lopende dorpenring en een meer secundaire polderweg. Het plein heeft aan drie zijden een bebouwde wand. De bebouwing volgt de openbare ruimte, de straathoeken zijn verbijzonderd. Langs de plantsoenweg, met op het uiteinde de zeer traditionele Rooms-katholieke kerk, staan aan één zijde woningen met een oud-Hollands karakter.

ea1c63d27f

Ruimtevormende wanden en autonome gebouwen

In geel worden de belangrijkste ruimte-vormende wanden aangegeven. Deze wanden bestaan merendeels uit woningen en een enkele winkel of bedrijf en zijn uitgevoerd in een informele en eenvoudige Delftse-schoolarchitectuur. Rood omcirkeld zijn de autonome en voor de gemeenschap onderscheidende gebouwen. Hier is een breder beeld te zien; van de traditionele Rooms-katholieke kerk naar de meer moderne Nederlands-hervormde kerk.

De dikte van de lijnen correspondeert met de mate waarin wand of gebouw de ruimte bepaalt in het dorp.

RTEmagicP dia 16-1 RTEmagicP dia 16-2 RTEmagicP dia 16-3 mechanisatiebedrijf
Gereformeerde kerk (1)
De Nederlands-hervormde kerk is het meest prominente gebouw van Rutten; door plaatsing, hoogte en massa-opbouw. Het gebouw is nadrukkelijk gekoppeld aan de kruising van hoofdwegen (nu rotonde). Kenmerkend is de informele architectuur, de sobere detaillering en materialisering.
Rooms-katholieke kerk (2)
De Rooms-katholieke kerk heeft eveneens een opvallende verschijning, maar is door de plaatsing aan een zijas minder prominent. De architectuur is formeel met relatief zware detaillering en kleurgebruik.
Gereformeerde kerk (3)
De gereformeerde kerk (links op de foto) kent een ondergeschikte plaatsing en architectuur. De kerk kent geen dominantie in relatie tot de pleinwand.
Mechanisatiebedrijf (4)
Het mechanisatiebedrijf (rechts op de foto) heeft een, voor de functie relatief prominente plaatsing in de kern van het dorp. De architectuur volgt het bebouwingsbeeld van de woningen met hier en daar bescheiden verbijzonderingen.
RTEmagicP dia 16-4 rutten-pag129 rutten-pag129a rutten-pag129b
Stiepe (5)
Het cultureel centrum van Rutten kent een ondergeschikte en onopvallende architectuur met een zijdelingse plaatsing aan de hoofdas van het dorp (lus van dorpenring).
Plantsoenweg, zijbrink
De eenzijdige bebouwing zorgt voor een oriëntatie op het groen en is uitgevoerd in een sobere en eenvoudige architectuur. De woningen zijn afzonderlijk herkenbaar door de gevelindeling en de prominente schoorstenen. Het traditionele idioom is toegepast: rode steen en oranjerode pannen, gescheiden door een helder witte getimmerde goot met klossen. De voordeur is voorzien van een lijst.
Meerweg
Ook aan de Meerweg is een vergelijkbaar beeld te vinden. Hier zijn aan beide zijden bebouwde wanden, die meelopen in de kromming van de weg. Hierdoor is geen zicht op het achterliggende polderland.
Lemsterpoort
Langs de toegangsweg vanuit Lemmer is een latere variant van het traditionalistische idioom te vinden. Nog steeds gemetselde wanden met een kap, maar hier uitgevoerd in een gele steen en donkergrijze pannen.


Bron: Mercatus en gemeente Noordoostpolder

2519796