De Polderschap

De polderstad Emmeloord ontleent haar naam aan het dorpje op de noordpunt van het voormalige eiland Schokland.
Dit eiland lag in de Zuiderzee. Het dorpje heette vroeger (1478) Emelwerth.
Eem, het eerste deel van Emel, komt van het Germaanse ami, een algemene aanduiding voor een natuurlijk waterverloop.
Werth betekent wierde (terp). Vanaf 1650 is te zien dat de naam is omgezet naar Emeloirt.
De overgang van werth naar oirt heeft waarschijnlijk te maken met de afbrokkeling van het eiland Schokland.
Daardoor was Emelwerth steeds minder een terp (heuvel in het land) en kwam steeds meer op de punt (oirt) van het eiland te liggen.
In 1859 is het eiland op last van koning Willem III ontruimd.

Het droogmalen van de Noordoostpolder duurde van 1936 tot 1942.
Er werd ruim 50.000 ha land ontgonnen uit het IJsselmeer (de voormalige Zuiderzee).
Op 15 december 1943 werd het eerste huis van Emmeloord betrokken.
De aanleg van stad en dorpen vond plaats met ongeveer 5000 arbeiders in verspreid liggend kampen.

kamp emmeloord maart 44
kamp emmeloord maart 44

Bron: Mercatus.

toestand op 1 april 1947 incl. kampen exc gids 47

Toestand Noordoostpolder op 1 april 1947. Op de tekening staan de kampen.
Bron: Excursiegids van den Noordoostpolder, Directie van de Wieringermeer (Noordoostpolderwerken),1947.

Emmeloord is ontworpen als de stad van de Noordoostpolder. Het oorspronkelijke plan is tussen 1939 en 1950 gemaakt. Emmeloord lag vanaf het begin centraal in het ontwerp voor Noordoostpolder. Ze is gebouwd op de plaats waar de Urkervaart, de Zwolse vaart, de Espelervaart en de Lemstervaart bij elkaar komen. Hier komen ook de hoofdwegen bij elkaar, die de polder doorkruisen. Emmeloord ligt op vergelijkbare afstand van alle dorpen, die in een ring rond de stad liggen. De stad verschilt van de dorpen door haar centrale ligging, de vele voorzieningen, de grotere ruimtelijke complexiteit, de poldertoren en natuurlijk een regionaal winkelcentrum in het hart van de stad en de polder. De ligging van stad, het winkelcentrum, maar ook de wijze waarop de stad en het winkelcentrum verbonden zijn aan de polderverkaveling en polderkenmerken, benadrukken de functie van Emmeloord als centrum van de polder.
Het definitieve ontwerp voor Emmeloord werd gemaakt door Pouderoyen in de periode 1942-1948. Hij ontwierp een stedelijk centrumgebied, gelegen op het kruispunt van het ‘stadskruis’, de oost-west-verbinding van Vollenhove naar Urk en de noord-zuid-verbinding van Lemmer naar Nagele.
Het centrumgebied wordt omringd door kleinschaliger woonwijken. De kern van het centrumgebied bestaat uit de stadsbrink De Deel en de Lange Nering, de winkelstraat van 600 meter lang die op de stadsbrink uitkomt.

02 Goedgekeurd plan DWM811
Goedgekeurd plan, 1948, Ir. Pouderoyen.
Bron: NLE

Maquettefoto-oost-west-verbinding
Maquettefoto oost-west verbinding: singelgracht en centrum, 1950.
Bron: NLE

schets-Lange-Nering
Schets Lange Nering, Directie Wieringermeer, 1950.
Bron: NLE


Foto’s eerste woningen, gebouwen en groen in Emmeloord, Zeeasterstraat, en Singel Espelerlaan, 1947.
Bron: NLE

06 Zeeasterstraat
Zeeasterstraat
07 Espelerlaan www.flevolandbovenwater.nl 9010951 1952
Espelerlaan http://www.flevolandbovenwater.nl 9010951 1952

08 brug Urkervaart www.flevolandbovenwater

Brug en hoekgebouw Urkervaart, met uitzicht op de hervormde kerk, 1953.
Bron: NLE

De groene polderstad
Emmeloord is gepland als een groene polderstad. Het groen werd gezien als belangrijke kwaliteit voor de leefomgeving.
Het oorspronkelijk plan had een strakke en regelmatige opzet gebaseerd op de polderverkaveling, met een robuuste groenstructuur. De stad heeft ondanks haar gestage groei veel van haar oorspronkelijke karakteristieken behouden.

Tussen de verschillende wijken en buurten werd een stramien van groene polderlanen en singels aangebracht. Iedere buurt kreeg een brinkruimte. Deze groene, pleinachtige ruimten hadden een functie als ontmoetingsplaats. Vaak werd er bijzondere bebouwing met een maatschappelijke functie aan gekoppeld, zoals een school of kerk. Deze gebouwen onderscheidden zich in het stadsplan qua hoogte en vooral in enscenering in het straat- en pleinprofiel. Ze kregen vanwege toetreding van licht en lucht een vrije ligging in de ruimte met een groene omlijsting zodat ze zich in het stadsplan zouden voordoen als groen element.

In het ontwerp van de straten werd de variatie gezocht in de compositie van het groen. Dit blijkt uit de gevarieerde profielen die voor de groene polderstraten werden ontworpen, waardoor elke straat een eigen karakteristiek en sfeer kreeg.

Naast de wegen met hun begeleidende lanen en singelbeplantingen werden de verschillende waterwegen ook tot belangrijke onderdelen van de groenstructuur van de polderstad gemaakt. Er is een singelgracht met groene oevers door het centrum. De verschillende vaarten hebben brede groene oevers en zijn op veel plekken met paden openbaar toegankelijk gemaakt.

Tenslotte werd het oorspronkelijk plan voorzien van een groene mantel rond de stad. De vier belangrijke entreegebieden (stadspoorten) van de stad, en de belangrijke entrees van de wijken, werden ontworpen als groene pleinachtige ruimtes. Hier stonden vaak bijzondere gebouwen aan een plein of in clusters in het groen.

De stad werd daarmee op elk schaalniveau voorzien van groen. De oorspronkelijke groenstructuur is volgroeid en van hoge waarde voor de stad. Bij de ontwikkeling van nieuwe woon- en werkgebieden zijn in de loop van de jaren veel groenstructuren toegevoegd, aansluitend op de bestaande groenstructuur. Er is daardoor een sterke samenhang.
Titels
0. Historische foto’s van een van de eerste groene polderstraten, de Rietstraat (bron: Mercatus).
1. Groene polderlaan, Espelerlaan gezien vanaf de Espelerweg.
2. Groene singel, Espelerlaan ter hoogte van de Acacialaan.
3. Buurtbrink aan de Botterstraat.
4. Groene polderstraat, Meidoornstraat.
5. Groene polderstraat, Duizendknoopstraat.
6. Singelgracht met groene oevers, ter hoogte van het Smedingplein.
8. Groene openbare oever, Urkervaart.
9. Stadspoort, evenemententerrein aan de Marknesserweg/Kamperweg.
10. Cluster in het groen, Emelwerda college aan de Peppellaan.


Bron: Mercatus en gemeente Noordoostpolder