De Leeuwen

Het eerste kunstwerk van de Noordoostpolder
Het tweede kunstwerk was de drie muzen op de entree van Schouwburg ’t Voorhuys.

Noordoostpolder heeft een haat-liefde relatie met de leeuwen.

Hoe het allemaal begon  …..

 . 

Een vorstelijk cadeau van Rijkswaterstaat. Die van de NOP dus.

De Leeuwen in een notendop:

  • 1882 De vier leeuwen zijn aan het eind van de negentiende eeuw gemaakt door Bart van Hoven  en rond 1882 geplaatst aan weerszijde van de grote sluis van het Merwedekanaal bij Zeeburg (Amsterdam)
  • 1942 Het Merwedekanaal wordt verbreed tot Amsterdam Rijnkanaal. De Leeuwen staan in de weg en gaan in opslag.
  • 1952 Noordoostpolder viert 10 jarig bestaan. Amsterdam (zie note onder)  schenkt ons de vier Leeuwen.
  • 1964 De leeuwen maken het kruispunt onveilig. Leeuwen gaan in opslag. (gemeentewerf)
  • 1965 Nieuwjaarsstunt: Kraggenburg pikt een Leeuw. De gemeente toonde zich een goed verliezer. Ze krijgen er zelfs nog één bij. (de 4 Leeuwen zijn 2 x 2 symmetrische setjes). De twee overige leeuwen krijgen een plaatsje aan de Meldestraat Emmeloord.
  • 1976 Nagele pikt een Leeuw van Kraggenburg. Moest onmiddellijk retour. Nagele heeft via een gipsen mal een kopie gemaakt van één leeuw.
  • 2010 Plein rond Poldertoren wordt opgeknapt. Uit sentiment wordt kunstenaar Marieke van Diemen gevraagd 4 replica’s te maken. Lion Noir.
  • 2013 Sluiscomplex Amsterdam-Rijnkanaal wordt gesloopt. Rijkswaterstaatmedewerker Herman van Dijk vraagt zich af waar hun leeuwen toch gebleven zijn. In de Noordoostpolder dus. Met de mal van de leeuw (Lion Noir) maakt Amsterdam weer vier nieuwe Leeuwen.

Er zijn nu dus 13 leeuwen.

  • Twee originelen aan de Meldestraat
  • Twee originelen in Kraggenburg
  • Vier replica’s onder de Poldertoren
  • Eén replica in Nagele
  • Vier nieuwe oude leeuwen in Zeeburg

De Leeuwen zijn gemaakt door Bart van Hove. Ook maker van het Artis monument.
De Leeuw is duidelijk te herkennen.

En nog een model van gips

In de collectie van het Amsterdam Museum bevindt zich nog een klein gipsen model van één van deze leeuwen. Dit model werd in 1890 aangeboden aan J.M.F. Wellan,  één van de ontwerpers van het Merwedekanaal.

22 cm x  33.2 cm x 16.5 cm (h,b,d)

Maakt dit 14 exemplaren ?

Wellan was van 1 nov 1894 tot 1 okt 1900 hoofdinspecteur was bij ’s Rijks Waterstaat, (later: Rijkswaterstaat) Aardig te vermelden is dat J.M.F. Wellan ook onderzoek heeft gedaan naar het “droogmaak-plan Zuiderzee” van zijn Rijkswaterstaat collega J.A. Beijerick. Een plan dat later door T.J. Stieltjes werd omgewerkt en ingediend.

bron https://hart.amsterdam/nl/page/117887    http://hdl.handle.net/11259/collection.54404  http://data.collectienederland.nl/page/aggregation/amsterdam-museum/54403

Hieronder een gedetailleerd chronologisch verslag.

Eind 19e eeuw

De vier leeuwenbeelden zijn aan het eind van de negentiende eeuw gemaakt door Bart van Hoven  en stonden voor de grote sluis van het Merwedekanaal bij Zeeburg. Zij bewaakten vanaf 1891 de syphon onder het toenmalig Merwedekanaal.
De syphon werd aangelegd om het Amsterdamse grachtenwater onder het nieuwe kanaal door in het IJ te spuien en het frisse water van het IJ in de grachten binnen te laten.

1942 opgeslagen in Amsterdam

De syphon  werd vervangen tijdens de aanleg van het Amsterdam Rijnkanaal (een verbreding en verlenging van het bestaande Merwedekanaal), stonden de leeuwen in de weg en werden ze opgeslagen.

1952 Cadeau 10 jarig Noordoostpolder

De  Noordoostpolder viert zijn 10 jarig bestaan, de standbeelden zijn aangeboden door Amsterdam aan  de ‘Directie van de Dienst der Zuiderzeewerken’ (het toenmalig gemeentebestuur van Noordoostpolder) die het vervolgens schonk aan het Openbaar Lichaam De Noordoostelijke Polder.

Tien jaar Noordoostpolder’ werd aangegrepen voor het vervaardigen van een Leeuwenmonument op De Deel. Het ontwerp kwam van de stedenbouwkundige Theo Verlaan, een architect in dienst van  De Directie Wieringermeer afdeling Noordoostpolderwerken, de voorloper van de Gemeente Noordoostpolder.
De brug over de stadsgracht, vlak bij de geplaatste leeuwen kreeg de naam  “De leeuwenbrug”.

De Sokkel

En Emmeloord was er blij mee.In Zeeburg stonden de leeuwen, gemaakt van Franse bergsteen op een granieten voet.
Hier werden ze geplaatst op een sokkel die bekleed werd met Bentheimer zandsteen, gevonden in een scheepswrak die in 1948 op de droogevallen noordoostpolder-bodem geborgen werd .

1964 Opslag Emmeloord

In 1964 vond men dat de Leeuwen het kruispunt onveilig maakte. Ze stonden dus weer in de weg.
Daarom werden ze verwijderd en ‘tijdelijk’ bewaard op de gemeentewerf aan de Nijverheidsstraat.

1964 Een leeuw geschonken aan Blankenham

In de Oudejaarsnacht van 1964 roofden inwoners van Luttelgeest het Hoogwater-Kanon van Blankenham.
Het kanon werd overigens keurig teruggebracht.
De toenmalige Burgemeester van Noordoostpolder stelde voor dat één van de leeuwen naast het kanon de wacht moest houden en gaf daarvoor een leeuw kado aan Blankenham.
De bevolking van Noordoostpolder stond op zijn achterste benen. De leeuw kwam retour.  (Zie krantenknipsels onderaan)
Volgens Blankenham hebben zij het kanon moedig heroverd en meteen een leeuw als  krijgsbuit meegenomen. Maar dat is niet zo hoor.

1965 Kraggenburg

Tijdens een oudejaarsstunt op 1 januari 1965 heeft Kraggenburg één van de leeuwen ‘gepikt’ en versleept naar Kraggenburg.
De gemeente Noordoostpolder toonde zich een goed verliezer en schonk Kraggenburg een tweede leeuw.
Deze staan nu aan de poort van het dorp.
Sindsdien wordt het dorp wel Leeuwenburg genoemd, heet de carnavalsvereniging De Zotte Leeuwkes en wordt in de winter de Leeuwenronde geschaatst.

Ze hebben een gespiegeld stelletje.

Nadat de leeuwen aan Kraggenburg geschonken waren, heeft de gemeente de Bentheimer zandsteen van de sokkel  geschonken aan dhr Togtema, landbouwer  aan de Oosteringweg op wiens land het wrak gelegen had.

1965 Meldestraat

De gemeente,  wakker geschud,  plaatste de resterende twee leeuwen aan de Meldestraat.
Daar staan ze nu nog. Beetje verscholen in het gras, niet meer op een mooie hoe sokkel, maar ze worden gekoesterd door de bewoners van de Meldestraat.

Symmetrie

De leeuwen lijken exact gelijk, maar er is symmetrie.
De ene leeuw heeft zijn rechter poot over de linker poot geslagen terwijl dat bij de andere leeuw andersom is.

1976 Nagele

Tijdens de jaarwisseling 1975 1976 heeft Nagele een leeuw versleept van Kraggenburg naar Nagele.
Het dier moest per omgaande teruggebracht worden.
Nagele (Piet van der Sar) heeft via een gipsen mal een kopie gemaakt van de leeuw.
Deze leeuw staat nu in Nagele, maar de kwaliteit is inmiddels behoorlijk verslechterd.
Het droeve aftreksel in de naam ‘Koning der Dieren’ niet meer waard.

2010

In 2010 is het plein rond De Poldertoren opgeknapt.
Naar een idee van kunstenares Marieke van Diemen heeft men een afgietsel gemaakt van één van de leeuwen aan de Meldestraat en vier replica’s gemaakt.
Daarom is hier  van symmetrie geen sprake meer. De ene leeuw had zijn rechter poot over de linker poot geslagen terwijl dat bij de andere leeuw andersom was.
Toch zijn ook deze vier leeuwen niet exact gelijk. Marieke van Diemen heeft bewust bij iedere individuele leeuw enkele ‘onvolmaaktheden’ aangebracht.
De ‘echte leeuwen’ zijn uit steen gehouwen. Deze leeuwen zijn met behulp van een rubber mal nagemaakt en gegoten van zwart ‘basalt beton’.
Deze  leeuwen met als naam Lion Noir zijn op 22 april 2010 geplaatst.

bron en foto’s  mariekevandiemen.nl    De firma http://www.authentiekeplafonds.nl/ heeft de mal gemaakt,    Nimis Beton te De  Cruquius heeft de replica’s gemaakt.

2013 het verhaal gaat verder ……

Wanneer in 2013-2015 de laatste resten van het oude sluiscomplex aan het Amsterdam-Rijnkanaal gesloopt worden, vraagt Rijkswaterstaatmedewerker Herman van Dijk zich af waar hun leeuwen toch gebleven zijn.
Herman  zet zijn tanden er in. ‘ Wie heeft die Leeuwen’.
Even googelen > emmeloord.info   De Noordoostpolder dus !
En zij willen ze niet teruggeven.  Kraggenburg zeker niet.

Een grote meevaller voor Van Dijk is dat de leeuwenmal – waarmee nieuwe leeuwen afgegoten kunnen worden – nog steeds in Emmeloordse handen is én dat Emmeloord bereid is deze mal ter beschikking te stellen.

Alhoewel vastgesteld moet worden dat de oorspronkelijke roofdieren nog steeds in de Noordoostpolder staan, kunnen we stellen dat sinds 2015 weer vier leeuwen pronken aan de ingang van het Amsterdam-Rijnkanaal.

Sluiscomplex Amsterdam-Rijnkanaal wordt gesloopt. Rijkswaterstaatmedewerker Herman van Dijk vraagt zich af waar hun leeuwen toch gebleven zijn. In de Noordoostpolder dus. Met de mal van de leeuw (Lion Noir) maakt Amsterdam weer vier nieuwe Leeuwen.

Wie was Bart van Hoven.

Den Haag, 17 maart 1850 – Amsterdam, 9 februari 1914
was een Nederlandse beeldhouwer.

Van Hove kwam voort uit een kunstenaarsgeslacht; zowel zijn grootvader Bartholomeus Johannes van Hove (1790-1880) als zijn vader Johannes Huybertus van Hove (1827-1881) was kunstschilder.
Zelf studeerde hij eerst aan de Haagse Tekenacademie in zijn geboorteplaats en vervolgens van 1870 tot 1874 aan het Nationaal Hoger Instituut voor Schone Kunsten in Antwerpen.
Daarna had hij tot 1878 les van P.J. Cavelier in Parijs.
Dit werd mogelijk gemaakt dankzij een Koninklijke Subsidie voor de Schilderkunst van Prins Hendrik.
In 1881 maakte hij een studiereis naar Italië.
Na terugkomst in 1882 ging hij in Amsterdam wonen.

In 1885 werd Van Hove leraar aan de Kunstnijverheidsschool Quellinus in de hoofdstad en van 1889 tot 1900 was hij daar directeur. In 1900 werd hij hoogleraar aan de Rijksakademie van beeldende kunsten te Amsterdam, wat hij tot zijn dood in 1914 zou blijven. Bovendien is Bart van Hove meerdere jaren voorzitter geweest van de kunstenaarsvereniging Arti et Amicitiae.

Als beeldhouwer maakte hij vooral veel portretbustes en standbeelden.

Leeuwen - BartvanHove.jpgIn Elsevier’s Geïllustreerd Maandschrift 1899
door John F. Hulk:

De vier uit Franschen bergsteen gehouwen leeuwen,  welke, liggende op hunne granieten voetstukken,
de groote sluis van het Merwedekanaal bij Zeeburg een monumentaal karakter verleenen, geven een impressie van kracht en majesteit; karaktervolle getuigen van het veelzijdig talent van den kunstenaar en diens doorwrochte kennis der natuur.

Klein denken

Ik kreeg kritiek  omdat ik op de foto sta met een Amsterdamse Leeuw in plaats van die van Emmeloord.
Daarom hier nog een rustig slapende andere leeuw. (Lübeck)

Lübecker Löwen

Lübecker Löwen

Cadeau van Amsterdam ?

De Leeuwen zijn dus een geschenk aan Noordoostpolder.

Maar een cadeau van wie ?
Van Amsterdam?
Of Gemeente Amsterdam
Stad Amsterdam
Rijkswaterstaat afdeling Amsterdam?
Diverse onderzoekers en zij die pretenderen dit te zijn, misgunnen elkaar het licht in de ogen en bestrijden elkaar te vuur en te zwaard.  Als leeuwen.
De goede gever van onze Leeuwen zou dus best Rijkswaterstaat geweest kunnen zijn. Waarvan akte. Ik was er niet bij.

Portal Emmeloord - een particulier initiatief van Evert de Graaff - zet onze gemeente op het wereldwijde web - wil slechts een ambassadeur van de Noordoostpolder zijn - is niet commercieel en heeft geen winstoogmerk. Uitsluitend passie.

Emmeloord, Noordoostpolder, Flevoland, Poldertoren, Schokland, Urk, geschiedenis, kunst, Flevoland, erfgoed, tourist information, kerkorgels, ziekenhuis, boerderij, schokbeton, gsm masten, 112, politiek, leeuwen, rotondes, werkkampen, Rotgans, Rotterdamse hoek, gemaal, kiekendief, balgstuw, Cornelis Lely, Ramspol, arbeiderskampen, leeuwen, huisjes,