Oud Kraggenburg

Wat is het niet !

Oud Kraggenburg en Schokland worden vaak in één adem genoemd, maar het zijn twee totaal verschillende dingen.

  • Schokland was een eiland in de Zuiderzee, verzwolgen vanaf 1859 maar nu weer herkenbaar in de drooggevallen Noordoostpolder.
  • Oud Kraggenburg was een kunstmatig aangelegde lange strekdam in de voormalige Zuiderzee.

Oorsprong

Kampen lag direct aan de IJssel en had daardoor een goede verbinding met de Zuiderzee.
Zwolle echter was voor de scheepvaart slecht bereikbaar via het Zwarte Water. Een vaargeul die snel verzande.

Omdat Zwolle  in het midden van de 19e eeuw grootse plannen had, zocht het een oplossing en schreef een prijsvraag uit.
Op die prijsvraag kwam slechts één reactie binnen van een 28-jarige ingenieur van Rijkswaterstaat, Ir. Benjamin Pieter Gesienus van Diggelen.

Hij wilde twee leidammen aanleggen in het Zwolse Diep, vanaf de monding van het Zwarte Water ongeveer 6 kilometer de Zuiderzee in.
Aan het eind van deze leidammen was een ruime vluchthaven gepland, geschikt voor wel zeventig schepen en daarbij een terp met daarop een lichtwachterswoning.

Toen in 1848 het project klaar was, werd er een lichtwachter gezocht. Hendrik Winkel ging met vrouw en kinderen in de woning aan het eindpunt van de zuidelijke leidam wonen.

Hij verdiende zeven gulden per week en woonde gratis.
Hij moest tol heffen, liggeld innnen, de lichten ontsteken en de boel onderhouden.

Voor de aanleg van de leidammen werden ‘kraggen’ gebruikt: drijvende stroken vast ineengegroeide zoden van riet en waterplanten. Die kraggen waren voor een spotprijs te koop in de omgeving van Wanneperveen, Dwarsgracht en Giethoorn.

Het verhaal wil dat een schipper (Jacob Bruintjes) op een gegeven ogenblik op de aangevoerde kraggen rondsprong en schreeuwde: “De Kraggenburcht.

Rijkswaterstaat nam in 1875 de ernstig verwaarloosde dammen en de havenmeesterswoning over.
De tolheffing werd afgeschaft en de waterweg werd verbeterd.
De lichtwachterswoning werd afgebroken en in 1877 werd een nieuwe woning gebouwd, het huidige Oud-Kraggenburg, op een verhoogde terp van 4.50 meter boven Amsterdams Peil.

Het gebouwtje is inmiddels in particuliere handen
en is na een inspannende periode door de nieuwe eigenaar ingrijpend gerestaureerd.
De woning is technisch zeer interessant
omdat in het inwendige van het huis een gietijzeren constructie is opgenomen die de koepel draagt.

De huidige eigenaar is zeer gesteld op zijn privacy. Het is dus niet toegankelijk voor publiek.
Jaarlijks, tijdens ‘open monumentendag’ en het ‘Uit-je tent’ weekend, is Oud-Kraggenburg wel opengesteld en vertelt de bewoner over de geschiedenis van de terp.

Deze tekst komt van de website www.kraggenburg.nl waar nog veel meer informatie over Oud Kraggenburg staat.