Schokbeton

Schokbetonschuur (montageschuur)

Raar woord, schokbeton.

Schokbeton makenBetonwerker Gerrit Lieve  merkte  dat het beton in zijn kruiwagen na een eindje hobbelen over de bouwplaats er heel anders uit ging zien.
En in die kruiwagen met dat kapotte houten wiel viel het nog meer op.
Alle luchtbelletjes waren eruit getrild. Het beton was veel gladder en werd uiteindelijk ook veel harder. Superbeton.

Samen met zijn compagnon Matthijs Leeuwrik ontwikkelde zij een schokproces door een oude wasmachine om te bouwen tot schokmachine.
Dit kon alleen in een fabriek en niet op de bouwplaats, dus kwam in 1932 in Zwijndrecht de eerste fabriek: ‘NV Schokbeton’.
Kant en klare betonpanelen. Prefab dus. En zij kregen hier patent op.
Meteen begonnen zij een tweede firma  NV Schokindustrie voor alle prefab grondwerk als rioleringsbuizen en funderingspalen in de grond.
Het liep als een trein.  Voorbeelden zijn Diergaarde Blijdorp en de Koopmansbeurs, beide te Rotterdam.

Net na de oorlog moesten er in de Noordoostpolder zo’n duizend schuren gebouwd worden.
Toevallig was NV Schokbeton net een nieuwe vestiging in Kampen begonnen. De tabaksindustrie in Kampen was op zijn retour, dus er was voldoende personeel te vinden.
Kampen was mooi in de buurt. Vandaar uit konden de prefab schuren zo de nieuwe polder in gereden worden.

De schuur, inclusief fundering en volledige afwerking stond er in zes weken.
De Noordoostpolder is de enige plek waar deze schuren voorkomen. Hun bijzondere architectuur en geschiedenis weerspiegelt de geest van de naoorlogse wederopbouwperiode.

De boerderijbouw in de Noordoostpolder werd met argusogen door de minister van Financiën gevolgd. De minister vreesde dat de Noordoostpolder de overheid teveel geld zou kosten in de belangrijke en kostbare periode van wederopbouw na de Duitse bezetting. Daarom werd er ook zo nu en dan een ‘gemetseld alternatief’ gebouwd om de kosten te kunnen vergelijken. Deze waren vergelijkbaar, maar een Schokbeton schuur ging veel sneller.

Aan de rand, bij Ramspol, werd een leuke demonstratietoren gebouwd die een mooi uitzicht bood over de polder.


Schokbetonschuur ook wel Montageschuur

De schokbetonschuren lijken hetzelfde, maar er zijn verschillen :

generatie schokbetonschuur

3 generaties

  1. de eerste serie schuren (171 stuks) had de ribben aan de binnenkant, dus de buitenkant was glad.
    – 3 of 4 ramen in voorfront
    – 2 lengteversies (5 of 6 Spantvakken)
    – dakhelling 45 graden
  2. De tweede serie (417 stuks / 1951-1953) hadden de ribben in het zicht, dat oogde levendiger.
    – 1 breedtemaat
    – 3 lengteversies (4-5-of 6 spantvakken)
    dakhelling 45 graden
  3. De derde serie (390 stuks / 1954 – 1958) spanten van gelamineerd hout werden vanaf toen van beton waren gemaakt
    – 1 breedtemaat
    – 3 lengteversies  (4 – 5 of 6 spantvakken)
    – geveltoppen niet meer van beton maar een beschieting van eterniet of hout.
    – dakhelling werd (ook al bij een deel van de tweede serie) terug gebracht van 45 naar 40°.

Van deze schokbetonnen schuren zijn er in de polder 978 gebouwd op een totaal van 1799 agrarische bedrijven, waarvan 1577 landbouwbedrijven.

De topgevels

De eerste generatie schuren werden gebouwd in twee breedtematen (3 of 4 ramen in voorfront)  .
In de hoekjes aangepaste pas-elementen.

De 2e en 3e generatie had 4 of 5 vlakken

3-ramen.jpg

4-ramen.jpg

5-ramen.jpg

De lengte van de schuur

Lengte wordt uitgedrukt in het aantal spantvlakken.

  • 5 spantvlakken voor bedrijven van 24 en 30 ha
  • 6 spantvlakken voor bedrijven van 36 en 42 ha
  • 7 spantvlakken voor bedrijven van 48 ha of meer

spanten.jpg

De moduulmaat was 144 cm (3e serie 140 cm)
De keuze van die breedte is afgeleid van een Belgisch paard die door  een staldeur moest passen.
Met  twee deurposten werd dat 144 cm breed.
Een spantvlak bestaat uit 3 molules, dus 3 x 1.44 = 4,42 meter
Met deze drie panelen kon men eigenlijk de gehele onderbouw realiseren, dus de zij en voorgevels.

Natuurlijk waren er weer (kleine) variaties. Daarvoor verwijs ik naar de uiterst complete en informatieve website van Kees Bolle

droogmakerij.jpg

Ribben aan de binnenkant

Schokbeton schuur ribben binnenkant

Ribben aan de buitenkant

Schokbeton schuur ribben buitenkant

derde serie houten geveltop

Schokbetonschuur-met-boerderij.jpg

TypeOmschrijvingopp:Afm
vakken
Ha.Bedr. TypeStalJaarBijzonderhedenDak
P A1Montageschuur I39517,85×21,80
5
30 Ha.Akkerbouw11949/195045
P A2Montageschuur I47317,85×26,12
6
42/48 Ha.Akkerbouw11949/195024/2-3 Gemengd.45
P B3Montageschuur I36016,25×21,80
5
24 Ha.Akkerbouw11949/195045
P B4Montageschuur I43116,25×26,12
6
36 Ha,Akkerbouw11949/195045
P C1Montageschuur II34017,16×19,56
4
24 Ha.Akkerbouw11951/195345
P C2Montageschuur II38017,16×21,82
5
30 Ha.Akkerbouw11951/195345
P C3Montageschuur II41517,16×23,88
5
36 Ha.Akkerbouw11951/195345
P C4Montageschuur II45417,16×26,14
6
42 Ha,Akkerbouw11951/195345
P C5Montageschuur II49017,16×28,20
6
48 Ha.Akkerbouw11951/195345
P D1Montageschuur II39717,16×22,85
5
24 Ha.Akkerbouw11951/1953kop dicht40
P D2Montageschuur II47217,16×27,17
6
30 Ha.Akkerbouw11951/1953kop dicht40
P D3Montageschuur II54717,16×31,49
6
36 Ha.Akkerbouw11951/1953kop dicht40
P D4Montageschuur II62117,16×35,81
8
48 Ha.Akkerbouw11951/1953kop dicht40
P D6/7Montageschuur II39717,16×22,85
5
24 Ha.1/6Gemengd131951/195340
P D8Montageschuur II49017,16×28,20
6
24 Ha.2/6Gemengd231951/195340
P D9Montageschuur II49017,16×28,20
6
24 Ha.3-4-5/6 Gem.281951/195340
P E10/11Montageschuur II45018,60×23,88
5
30 Ha.1/6Gemengd171951/195340
P E12Montageschuur II53118,60×28,20
6
30 Ha.2/6Gemengd261951/195340
P E13Montageschuur II53118,60×28,20
6
36 Ha.1/6Gemengd181951/195340
P E14Montageschuur II53118,60×28,20
6
36 Ha.2/6Gemengd311951/195340
P E15Montageschuur II53118,60×28,20
6
30 Ha.3/6Gemengd271951/195340
P E16Montageschuur II61218,60×32,52
7
48 Ha.1/6Gemengd251951/195345
P E17Montageschuur II53118,60×28,20
6
30 Ha.3-4/6 Gem.331951/195340
P F1Montageschuur III31417,53×17,64
4
24 Ha.Akkerbouw1<195440
P F2Montageschuur III39217,53×22,05
5
30-36 Ha.Akkerbouw1<195440
P F3Montageschuur III47017,53×26,46
6
42-48 Ha.Akkerbouw1<195440
P F4Montageschuur III39217,53×22,05
5
24 Ha.1/6Gemengd13<195440
P F5Montageschuur III47017,53×26,46
6
24 Ha.2/6Gemengd23<195440
P F6Montageschuur III47017,53×26,46
6
24 Ha.3-4/6 Gem.27<195440
P F7Montageschuur III39217,53×22,05
5
30 Ha.1/6Gemengd16<195440
P F8Montageschuur III47017,53×26,46
6
30 Ha.2/6Gemengd26<195440
P F9Montageschuur III47017,53×26,46
6
36 Ha.1/6Gemengd19<195440
P F10Montageschuur III47017,53×26,46
6
36 Ha.2/6Gemengd30<195440
P F11Montageschuur III47017,53×26,46
6
30-36 Ha.3/6Gemengd32<195440
P F12Montageschuur III69917,53×26,46
6
34 Ha.4/6Gemengd32<1954(S30) met loopstal.40

Procedé schokbeton

De bouw van een Schokbeton schuur

Omroep Flevoland opname met de Schokbeton kenner bij uitstek: Kees Bolle

Schokbeton schuur

foto A.J van der Wal