Ondergemalen Tollebeek

Tollebeek  ligt op het laagste deel van de Noordoostpolder.
Een kuiltje in de bodem van de badkuip. Tollebeek zit dus wat dichter op het grondwaterpijl.
Daarom heeft Tollebeek en omgeving een eigen bemalingssysteem met extra ondergemalen.

Tot 2012 waren er een vijftal ondergemalen en waterniveaus.

  1. Kievit
  2. De Rietgors
  3. De Fuut
  4. Steven Rippen
  5. Piet Oberman

Vanaf 2012 zijn de ondergemalen De Rietgors en De Fuut vervangen door: De IJsvogel

En omdat De IJsvogel en de Kievit dezelfde pijlhoogte nastreven is er nog sprake van 3 grondwaterniveaus.

  1. Kievit en IJsvogel
  2. Steven Rippen
  3. Piet Oberman

Steven Rippen

Dit gemaal is ingesteld op  5,90 m onder NAP

Oberman-1.jpg

rippen.jpgWie is Steven Rippen

In 1952 begon Rippen te werken bij de Dienst Zuiderzeewerken, toen nog in een keet in Lemmer, waar hij is geboren en getogen Ik had op de ambachtsschool in Sneek leren tekenen, een degelijke
opleiding, en ik dacht dat ik timmerman zou worden. Maar mijn vader regelde een baantje voor me bij de Dienst toen ik zestien was.
Rippen begon als manusje-van-alles, werd junior-tekenaar en kwam uiteindelijk bij het waterschap als hoofd van de tekenafdeling

Van bijna iedere weg in de Noordoostpolder heeft Steven Rippen (1935) wel een verhaal. De Kleiweg, de Bomenweg, de Mammoetweg, bijna alle polderwegen heeft hij wel een keer op zijn tekentafel gehad. De tafel stond in de grote ruimte aan het eind van het gebouw aan de Jasmijnstraat 9. Hij werkte daar met vier of vijf tekenaars.

Mijn tekentafel stond in de hoek van de zaal,’ vertelt Rippen. ‘Op de vensterbank legde ik mijn gommen, potloden en pennen. De inktvlekken trokken in het hout.’ Als Rippen het huidige Aves gebouw bezoekt, wrijft hij er eens met de mouw van zijn jas overheen. ‘Nee, de vlekken zijn er echt niet meer.

IJsvogel

Het nieuwe gemaal IJsvogel vervangt de twee voorgaande gemalen Rietgors (1971) en Fuut (1956).

Het gemaal is in 2011/2012 nieuw gebouwd om bij hevige neerslag het water in de sloten en tochten op het juiste niveau te houden.

De-IJsvogel

Het gemaal Tollebeek is voorzien van drie stuks Landy vijzels (diameter 2950 mm, vijzellengte 6000 mm, vermogen 55 kW, capaciteit 3000 l/sec.) en een Münster roosterreiniger.

 

Aannemer : Schuurmans betonbouw Harlingen
Type pomp: vijzel, totale capaciteit 9 m3 per seconde
Aandrijving: electrisch
Architect: Zeinstra

Piet Oberman

Dit elektrische ondergemaal staat in de Han Stijkeltocht. In deze omgeving  zijn diverse wegen en hoofdwatergangen genoemd naar mensen die zijn omgekomen in de Tweede Wereldoorlog in hun strijd tegen de bezetters, zoals Han Stijkel, Johannes Post, Hannie Schaft en Karel Doorman.
Piet Oberman was een verzetsman uit Dokkum die tijdens de oorlogsjaren enige tijd vanuit de NOP opereerde.

Kievit

Eén van de gemaaltjes is ‘de Kievit’.
Het gemaaltje is door architect Dirk Roosenburg, in opdracht van Rijkswaterstaat ontworpen.
De afdeling Noordoostpolder van de dienst Zuiderzeewerken was verantwoordelijk voor de constructie.
Stalen spanten dragen het uitkragende betonnen zadeldak.
Het gebouwtje heeft twee ronde, stalen vensters in de bakstenen zijmuren.
De Kievit is in de jaren ‘50 van de twintigste eeuw gebouwd.

Ondergemaal Piet Oberman wordt duurzaam gerenoveerd

Marc Hansen (links) en Marc van Wijk (rechts) bij het ondergemaal Piet Oberman bij Tollebeek, dat compleet wordt gerenoveerd. (© Reina Halman Fotografie)

Sommige klussen kunnen niet blijven liggen, ook niet in coronatijd. Het zuiveren van afvalwater bijvoorbeeld en het beheren van de dijken. Veel medewerkers van Waterschap Zuiderzeeland gaan daarom ook in dit coronatijdperk iedere dag weer op pad.
Zoals projectleiders Marc Hansen en Marc van Wijk, die druk zijn met onder meer de renovatie van ondergemaal Piet Oberman. Hoe beleven zij hun werk in deze bijzondere tijd?

Laagste plekje
Op zo ongeveer het laagste plekje van Flevoland staat ondergemaal Piet Oberman. Al sinds 1975 zorgt deze installatie ervoor dat het waterpeil in ‘het afvoerputje van de Noordoostpolder’ laag genoeg blijft om wateroverlast te voorkomen. Na al die jaren trouwe dienst, was het wel eens toe aan een grondige renovatie. Projectleiders Marc Hansen en Marc van Wijk van Waterschap Zuiderzeeland leiden dit project in goede banen.

De Piet Oberman zorgt ervoor dat het water uit de Han Stijkeltocht wordt afgevoerd via de Urkervaart. Het ondergemaal is vernoemd naar de gelijknamige verzetsman uit de Tweede Wereldoorlog. Die was betrokken bij De Overval in 1944 in Leeuwarden, waarbij vijftig gevangenen uit het Leeuwarder Huis van Bewaring werden bevrijd uit handen van de Duitsers. Een gemaal met een geschiedenis, dus. Zoals zoveel waterobjecten van Zuiderzeeland. Daarom zijn de waterschappers er zuinig op. ‘Maar ook omdat de gemalen ervoor zorgen dat we hier niet weer onder water komen te staan, zoals in 1998.’

Kans op defecten
Gemaal Piet Oberman was minder ‘bedrijfszeker’. Hansen is als projectleider verantwoordelijk voor het werktuigbouwkundige deel van het project: ‘De kans op defecten bij een oudere installatie is groter. We renoveren daarom de hele installatie van dit ondergemaal. Daarbij kijken we ook naar duurzame en milieuvriendelijke aanpassingen. Bij dit gemaal  stappen we bijvoorbeeld voor de pompen over van vetsmering naar watersmering.’

Verder worden beide pompen en tandwielkasten gereviseerd. ‘De elektromotoren van beide pompen vervangen we voor energie-efficiëntere motoren, vertelt Van Wijk, die als projectleider verantwoordelijk is voor het elektrotechnische deel.

Touchscreen
‘We vervangen de complete elektrische installatie met nieuwe besturing. De installatie krijgt bijvoorbeeld een touchscreen in plaats van handbediende drukknoppen. Dat maakt het straks iets gemakkelijker werken en we kunnen het gemaal met de nieuwe techniek ook beter en dus zuiniger laten draaien.’

Daarnaast zijn de inlaatleiding en de verroeste terugslagkleppen vervangen. Verder wordt het gemaal voorzien van nieuwe damwanden, beschoeiing en bodembescherming. Hansen: ‘De houtbeschoeiing aan de zijkanten is ook aangepakt en straks en als alles achter de rug is, wordt de bestrating weer op orde gemaakt. Daarvoor worden de oude straatstenen hergebruikt.’

Altijd één pomp werkzaam
algemeen - DeNoordoostpolder.pngDe klus ging begin juni van start en duurt tot ongeveer oktober. Van Wijk: ‘Omdat het gemaal wel moet blijven draaien, voert de aannemer de werkzaamheden aan de twee pompen om en om uit. Zo blijft er altijd één pomp werkzaam.’

Het team van acht projectleiders van Zuiderzeeland doet om de vijftien jaar een check-up bij de waterwerken van het schap. Als er een renovatie nodig is, wordt dat zo kostenefficiënt en duurzaam mogelijk gedaan.

Bouwstoffen gescheiden
Tijdens de renovatie van de Piet Oberman worden bijvoorbeeld de vrijkomende bouwstoffen gescheiden en afgevoerd naar erkende verwerkers. Daarnaast worden de pompen, het gebouw en terugslagkleppen hergebruikt.

Leuk werk, vinden beide heren. ‘Het is een veelzijdige baan’, vertelt Van Wijk. ‘Je bent van a tot z betrokken bij projecten. In de voorbereiding schrijf je de bestekken en voert de aanbesteding uit. Daarna begeleid je zelf de uitvoering tot het eindresultaat. Dat is mooi.’

Even wennen
Door corona moesten de heren de bouwvergaderingen even via Teams doen en dat was wel even wennen. Hansen: ‘Je pakt niet zomaar even een bouwtekening erbij of schiet iemand aan voor een kort overleg.’ Van Wijk: ‘Maar voor het schrijven van de bestekken, vond ik het eigenlijk soms wel handig om thuis te zijn. Daar is het toch rustiger dan met alle collega’s om je heen. Ik werd er productiever van.’

Op vrijdag 30 oktober 1998. Een aantal dagen met extreem veel neerslag leidde tot overstromingen in de Noordoostpolder en bij Meppel. De film start in Tollebeek.
Op 3.10 beelden van Meppel. Op 6.27 arriveren Koningin Beatrix, minister Peper en commissaris Ter Beek.