De Golfslag

Het verzorgingshuis ‘De Golfslag’ (Smedingplein 2) , gebouwd in 1971 naar ontwerp van Abe Bonnema, is een op betonnen pijlers geplaatst gebouw met zes woonlagen en een opbouw. Het heeft (had) 120 éénpersoonskamers en 18 tweepersoonskamers.   Tussen de pijlers bevinden zich de gezamenlijke ruimten.

Het markante golvende dak doet denken aan ‘ golfslag’  en de voormalige Zuiderzee.  Toch komt die naam niet van de architect Abe Bonnema.
In Goor, nabij Almelo staat een kopie van dit gebouw, echter in spiegelbeeld. (zie onder)
De naam ‘ De Golfslag’  is door de bewonerscommissie gekozen, wellicht ingegeven door het golvende dak.

In de Noordoostpolder waren relatief nog niet zoveel ouderen Toch moest er voor hen ook een eigen bejaardenhuis komen. Zo werd eind jaren zestig uit alle geledingen van de samenleving een commissie samengesteld die de bouw van een bejaardenhuis moest voorbereiden. In die commissie namen plaats mevrouw Kostense van Humanitas, mevrouw Borm van Caritas, mevrouw Van Bree van de diaconie van de Hervormde Kerk, de heer Doornbos van de Gereformeerde Stichting voor Maatschappelijk Werk en dokter Van Es als medisch deskundige. Aangezien de gemeente het project zou financieren (met geld van het Rijk) werd wethouder De Feyter qualitate qua voorzitter. De heer Zomer nam als raadslid in deze commissie plaats. Tot slot werd er een bouwkundig ambtenaar aan het gezelschap toegevoegd.

Architect.

Abe Bonnema (Stiens, 6 september 1926 – Groningen, 9 augustus 2001) was een Nederlandse architect die in de laatste twee decennia van de twintigste eeuw een aantal markante kantoorgebouwen heeft ontworpen.

Bonnema was de zoon van een bouwkundige. Hij studeerde bouwkunde aan de Technische Hogeschool in Delft. Na afronding van zijn studie begon hij een bureau voor architectuur en ruimtelijke ordening. Bonnema begon zijn bedrijf in eerste instantie in Leeuwarden en verplaatste het later naar later in Hardegarijp, waar hij ook woonde.

Aan het begin van zijn loopbaan hield Bonnema zich vooral met woningbouwprojecten bezig. In de laatste twintig jaar voor zijn dood bouwde hij vooral grote kantoorgebouwen. Bonnema was een functionalist. In zijn optiek waren gebouwen gebruiksartikelen die moesten voldoen aan de eisen die de gebruiker stelt. Daarbij volgt de vorm vanzelf uit de functie.


Golfslag - golfslag1b.jpg



Brand 1971

Op zondagmorgen 18 april 1971, niet lang na de officiële opening op 3 februari 1971, ontstond er brand op de begane grond van Golfslag De bewoners werden ’s morgens vroeg geëvacueerd. De schade bleef gelukkig beperkt tot het materiële, al dekte de verze. kering niet alle schade. Voor veel medewerkers en bewoners was het vooral een traumatische ervaring

Klaas Post, hoofd technische dienst, was er bij en vertelt zijn verhaal De brand werd ’s morgens vroeg ontdekt door mevrouw Straat, aan Schokkerwal woonde. Zij werkte bij ons als verzorgster De brandweer was snel ter plekke, maar kon de brand aanvanke lijk moeilijk blussen. Het vuur verspreidde zich in de ruimte boven het plafond. Daar konden de brandweerlieden moeilijk komen. Uiteindelijk hebben ze, voorbij de keuken, het plafond afgekapt. Verbrande delen kwamen naar beneden en daarna konden ze de brand blussen. Toen was het ook snel gebeurd. Halverwege de

morgen kon het sein brand meester worden gegeven. Omdat er een flinke ruimte is tussen de begane grond en de rest van het gebouw zijn de vlammen gelukkig niet op de eerste verdieping gekomen.

HOE DE BRAND IS ONTSTAAN IS NOOIT DUIDELIJK GEWORDEN.’

Ondertussen waren alle bewoners geëvacueerd. Aanvankelijk nog veel via de lift aan de oostzijde. Die werkte nog goed. Later via de trap. Mensen moesten belangrijke spullen achterlaten. Sommigen hadden hun portemonnee of soms zelfs hun gebit nog op hun kamer liggen. Onder kordate leiding van directrice Van Dijk werden de bewoners opgevangen in ’t Voorhuys. De families werden ingelicht en die zorgden voor tijdelijke opvang

Klaas Post, de technische man: Hoe de brand is ontstaan is nooit duidelijk geworden. Kortsluiting kon het volgens mij niet geweest zijn: Ik heb geen gesprongen stoppen gezien. Ik vermoed dat het een oververhit apparaat bij de receptie is geweest, in combinatie met een kurk droge omgeving. Er werd flink gestookt, omdat bewoners gauw last hadden van kou.

Uit de krant:

Brand 1971

Brand-in-de-Golfslag.jpg

Op 18 april 1971 , dus kort na de opening, heeft er een felle brand gewoed in de benedenverdieping.


EMMELOORD — Een felle brand in het bejaardencentrum „De Golfslag” in Emmeloord heeft zondagmorgen de van de bovenbouw los staande keuken, administratieruimten, liften, recreatiezaal en dienstvertrekken verwoest. Alle 130 aanwezige bejaarden konden tijdig in veiligheid worden gebracht. De brand is waarschijnlijk ontstaan door kortsluiting in de recreatiezaal.

De schade wordt geschat op ongeveer één miljoen gulden. „De Golfslag” is tegen brandschade verzekerd.
De schade bleek uiteindelijk ruim ƒ 2,5 miljoen te bedragen.

De brand moet om tien over vijf zondagmorgen al hebben gewoed. Op dit tijdstip bleven de elektrische klokken van het centrum staan. De brand werd om ongeveer half zes ontdekt door mevr. Straat uit een tegenover het centrum liggende straat. Zij sloeg alarm bij de brandweer en politie. Haar echtgenoot, de 33-jarige vertegenwoordiger B. Straat, is gaan helpen bij het redden van bejaarden en raakte daarbij gewond, toen een raam naar beneden klapte. Na in het ziekenhuis zijn wonden te hebben laten hechten kon de heer Straat huiswaarts gaan.

In het centrum, dat plaats biedt aan 138 bejaarden, waren 130 personen aanwezig, van wie acht bedlegerig waren. Dezen zijn in een ziekenhuis opgenomen. De overigen zijn bij familieleden en kennissen ondergebracht. Niemand van de bewoners raakte gewond. Wel moesten enkelen van hen in pyjama het tehuis verlaten. Hun bezittingen bleven achter. Daar de liften niet meer werkten, werden de bewoners aan de achterzijde van het centrum via trappen afgevoerd.

De evacuatie verliep zeer vlot en was om zeven uur voltooid.


Op 3 mei 1971 konden de bewoners weer hun intrek nemen in hun appartement.

Slopen mocht niet

De Stichting Bouw Bejaardenhuizen in Emmeloord wilde verzorgingshuis De Golfslag in Emmeloord al eerder slopen.
Het in 1970 voltooide gebouw van Bonnema voldeed niet meer, er moest een nieuw tehuis komen. Daartoe had de stichting begin 1997 al toestemming gekregen van de Leeuwarder rechtbank. Slopen mocht.

En daar had de andere partij hoger beroep tegen aangetekend. Die partij was, jawel, de in Hurdegaryp wonende en daar ook werkende architect Abe Bonnema (1926). Hij deed als ontwerper van De Golfslag via zijn advocaat een beroep op artikel 25 van de Auteurswet. En met succes: het Hof stond de sloop niet toe.
De Auteurswet lijkt een nieuw wondermiddel dat verder reikt dan de Monumentenwet en machtiger is dan welke pressiegroep dan ook.

Rond 2002, na het overlijden van de architect, werd er opnieuw een balletje opgegooid om het ‘ouderwetse’ verzorgingshuis te doen verdwijnen. ‘Ook daar verzetten de partners van Bonnema Architecten zich met succes tegen.

De Golfslag in de actualiteit

Emmeloord – De Golfslag in Emmeloord, sinds juni 2020 in handen van project ontwikkelaar Accretio Aedificium uit Zwolle, wordt een woon-zorglocatie.

Vrijdag ondertekenden wethouder Marian Uitdewilligen en de projectwikkelaar de exloitatieovereenkomst waarmee het formele startschot voor de herontwikkeling van de Golfslag werd gegeven.

Divers gebruik

In de plannen van Accretio Aedificium komen er op de begane grond en de eerste verdieping zorgwoningen. Op de verdiepingen daarboven komen appartementen in het segment duurdere sociale huur en vrije sector huur. Accretio Aedificium heeft ervaring met realisatie van dit soort grootschalige projecten. De Golfslag staat sinds 2015 leeg en wisselde de afgelopen jaren vaker van eigenaar. Een brand eind 2019 zorgde voor enige vertraging in de verkoop van het gebouw.

Facelift

Wethouder Uitdewilligen: ‘Met dit project krijgt de entree van Emmeloord een belangrijke facelift. Daarnaast geeft het een antwoord op de vraag naar huurappartementen in de nabijheid van het centrum en de vraag naar betaalbare woon-zorgvoorzieningen. De omgeving heeft positief gereageerd op de plannen. We zijn blij dat met dit plan de Golfslag weer in gebruik genomen gaat worden en daar willen we graag aan meewerken.’

De ontwikkelingen van de Golfslag zijn vanaf de eerste week van februari te volgen op de website www.jongprojectontwikkeling.nl

Plannen Golfslag:

Projectontwikkelaar Jong uit Zwolle

Algemeen
Aan het Smedingplein in Emmeloord staat het voormalige verzorgingshuis De Golfslag. De Golfslag is een markant en beeldbepalend gebouw met een maatschappelijke bestemming. In het verleden deed het gebouwen dienst als verzorgingshuis. Het gebouw staat sinds 2015 leeg en er is geen uitzicht op een nieuwe maatschappelijke invulling voor het gehele pand.

Daarom is gezocht naar een passende invulling voor het gebouw. Die invulling is gevonden in de vorm 106 appartementen voor jong en oud, een woongebouw waar tevens zorg kan worden geleverd.

Begane grond
Voor de invulling van de begane grond van het gebouw wordt gesproken over plannen voor 38 appartementen voor ouderen met dementie. De appartementen zullen gerealiseerd worden op de begane grond. Een zorgpartij gaat de zorg leveren.

Naast de zorgappartementen wordt op de begane grond een algemene ruimte voor ontmoeting en activiteiten gerealiseerd van circa 150 m². Het is de bedoeling dat deze ruimte ook een functie voor de buurt krijgt. Ook is er op de begane grond ruimte voor bergingen ten behoeve van de appartementen.

Verdiepingen
Op de verdiepingen van het gebouw worden 68 reguliere appartementen gerealiseerd in de huursector. Van deze appartementen zijn, verspreid over de verdiepingen, 24 appartementen bestemd voor ouderen die langer thuis willen wonen. Deze mensen kunnen een beroep doen op thuiszorg die wordt geboden door een zorgpartij.

Buitenruimte
Naast de transformatie van het gebouw, wordt ook de buitenruimte aangepakt. Er worden voldoende parkeerplaatsen voor bewoners en bezoekers gerealiseerd. Nieuwe beplanting zorgt voor een prettig woon- en leefklimaat.

Hoe gaat het eruit zien:

Het bestaande pand is markant en beeldbepalend voor Emmeloord. Het uitgangspunt van het plan is dan ook om de bestaande uitstraling van het gebouw zoveel mogelijk in stand te houden. De buitenzijde van de verdiepingen van het gebouw worden dan ook vrijwel niet gewijzigd.

Op de begane grond wordt gebruik gemaakt van de bestaande ruimte, maar wordt ook bebouwing toegevoegd. Dit wordt gedaan om ruimte te creëren voor de zorgappartementen, de algemene ruimte en bergingen.

Op het buitenterrein worden parkeerplaatsen en groen gerealiseerd.

Op de volgende afbeeldingen is een impressie van de plannen gegeven. Daarbij is zichtbaar dat de bestaande situatie van het gebouw als basis is gebruik bij de nieuwe plannen.

Een 2e Golfslag

In Goor (nabij Almelo) staat een tweede exemplaar van de Golfslag.
Eigenaar is Verzorgingshuis De Stoevelaar.
Hetzelfde ontwerp van Abe Bonnema, maar dan in spiegelbeeld.

Wel gesloopt

Dit verzorgingshuis wordt in 2020 gesloopt en maakt plaats voor nieuwbouw. link

Kunst in de Golfslag

Golfslag-2

Nadat De Golfslag was hersteld van de brand in 1971  is het een kunstwerk geschonken door de Vereniging Lange Nering.
Bernard Geurtzen was voorzitter.

Dit wandplastiek van beeldhouwer/keramist Joop Puntman is weer een typisch Noordoostpolder-drooglegging tafereel.
Een pionier met laarzen in de klei, vogels, vissen, korenaren en een koggeschip.

foto-van-Wiepe-Haagsma

Het kunstwerk ligt nog in de Golfslag. Ik hoop dat ze er zuinig op zijn.

De familie Geurtzen had warme contacten met ‘Ambacht Haalderen’ en kochten hier vaker kunst en curiosa. Ook dit kunstwerk kwam hier vandaan.

AMGA-Geurtzen.jpg

Nog in familiebezit is dit muurplastiek uit 1964. Ook hier herkennen we onmiddellijk de Poldertoren, een Schokbetonschuur, de Schouwburg met het kunstwerk Drie Muzen en de entree van de winkel van Geurtzen. Dit muurplastiek is gesigneerd met  “AMHA”  (Het Ambacht Haalderen)


Geurtzen-beursstraat

Ook bekend in Emmeloord is de plaquette die hangt aan de voormalige winkel van Geurtzen, hoek Beursstraat – Lange Nering.
Het is een eerbetoon aan Bernard Geurtzen, zeer actief voorzitter van de ondernemersvereniging Emmeloord en ook de initiator van Parijs in Emmeloord

De ir. Abe Bonnema Stichting, die zijn nalatenschap beheert, heeft onder meer tot doel om de kwaliteit van de architectuur in Nederland te bevorderen. Abe Bonnema leeft voort in de jaarlijkse, naar hem genoemde architectuurprijs.

Abe Bonnema heeft een grote, bijzondere en waardevolle erfenis nagelaten. Zonder Bonnema had Leeuwarden er heel anders uitgezien. Elke Leeuwarder kent het Girokantoor aan de Tesselschadestraat en de Avéro- en Achmea-torens aan de Lange Marktstraat. Maar naar ontwerp van Bonnema zijn in Leeuwarden ook vele duizenden woningen gebouwd en talloze gebouwen voor zorg, onderwijs, bedrijfspanden, winkels en kantoren.

Bekende werken buiten Friesland zijn het kantorencomplex van Nationale Nederlanden in Rotterdam en het hoofdkantoor van de Belastingdienst in Amsterdam-Sloterdijk. Bonnema ontving verschillende architectuurprijzen en zijn ontwerpen werden onder meer tentoongesteld in het Museum of Modern Art in New York. Abe Bonnema leeft voort in de jaarlijkse naar hem genoemde architectuurprijs.



Rechtlijnige, nuchtere doelmatigheid is in Bonnema’s grote en gevarieerde oeuvre een terugkerend motief. Bonnema zag zichzelf als een functionalist en is zo ook vaak door anderen gekenschetst. In de geest van het naoorlogse modernisme dat hem vormde, was voor hem de functie van het gebouw een leidraad bij het maken van een ontwerp. Bonnema hield daarbij de wensen van de gebruiker en de grenzen van het beschikbare budget nauwlettend in het oog. Hij streefde naar een optimaal, zorgvuldig afgewogen resultaat: een gebouw dat zo goed mogelijk deed waarvoor het bedoeld was.

Toch kan het werk van Bonnema onmogelijk in zijn geheel worden bestempeld als louter nuchter functionalisme. Wie goed kijkt, ontdekt grote stilistische variatie en een onmiskenbare gevoeligheid voor architectuurmodes en invloeden uit binnen- en buitenland.

Terwijl in sommige gebouwen invloeden van klassieke modernisten als Le Corbusier en Mies van der Rohe gemakkelijk zijn terug te vinden, vertonen andere ontwerpen verwantschap met bijvoorbeeld brutalisme of structuralisme. En het is niet moeilijk om meer van zulke invloeden en verwantschappen aan te wijzen. Zo bekeken is het werk van Bonnema een rijke en boeiende dwarsdoorsnede langs hoofdstromingen uit de architectuur van de twintigste eeuw.

Toen Bonnema in 2001 overleed, werd duidelijk dat hij naast een grote gebouwde erfenis ook een bijzondere extra verrassing aan Leeuwarden naliet. Hij legateerde achttien miljoen Euro aan Leeuwarden, op voorwaarde dat met dit bedrag aan het Zaailand een nieuw gebouw voor het Fries Museum zou worden gerealiseerd en dat Hubert-Jan Henket daarvan de architect zou worden. De gemeente aanvaardde deze nalatenschap en het nieuwe museumgebouw opende in 2013 zijn deuren.

Bonnema ontving verschillende architectuurprijzen en zijn ontwerpen werden onder meer tentoongesteld in het Museum of Modern Art in New York. De ir. Abe Bonnema Stichting, die de nalatenschap van de Friese architect Abe Bonnema beheert, heeft onder meer tot doel om de kwaliteit van de architectuur in Nederland te bevorderen. Abe Bonnema leeft voort in de jaarlijkse naar hem genoemde architectuurprijs.
Tekst: Dave Wendt, Fotografie: Jan Versnel/MAI en Fries Museum