Het leeuwenmonument

De Leeuwen

Deze vier leeuwen waren het eerste kunstwerk van de Noordoostpolder
Het tweede kunstwerk was De drie muzen op de entree van Schouwburg ’t Voorhuys.

Noordoostpolder heeft een haat-liefde relatie met de leeuwen.

Hoe het allemaal begon  …..

 . 

Een vorstelijk cadeau van Rijkswaterstaat. Die van de NOP dus.

De Leeuwen in een notendop:

  • 1882 De vier leeuwen zijn aan het eind van de negentiende eeuw gemaakt door Bart van Hove en rond 1882 geplaatst aan weerszijde van de grote sluis van het Merwedekanaal bij Zeeburg (Amsterdam)
  • 1942 Het Merwedekanaal wordt verbreed tot Amsterdam Rijnkanaal. De Leeuwen staan in de weg en gaan in opslag.
  • Eind jaren ’40 De leeuwen worden gespot in Emmeloord. Geschenk? Onbekend.
  • 1952 Noordoostpolder viert 10 jarig bestaan. Een Leeuwenmonument wordt gemaakt.
  • 1964 De leeuwen maken het kruispunt onveilig. Leeuwen gaan in opslag. (gemeentewerf)
  • 1965 Nieuwjaarsstunt: Kraggenburg pikt een Leeuw. De gemeente toonde zich een goed verliezer. Ze krijgen er zelfs nog één bij. (de 4 Leeuwen zijn 2 x 2 symmetrische setjes). De twee overige leeuwen krijgen een plaatsje aan de Meldestraat Emmeloord.
  • 1976 Nagele pikt een Leeuw van Kraggenburg. Moest onmiddellijk retour. Nagele heeft via een gipsen mal een kopie gemaakt van één leeuw.
  • 2010 Plein rond Poldertoren wordt opgeknapt. Uit sentiment wordt kunstenaar Marieke van Diemen gevraagd 4 replica’s te maken. Lion Noir.
  • 2013 Sluiscomplex Amsterdam-Rijnkanaal wordt gesloopt. Rijkswaterstaatmedewerker Herman van Dijk vraagt zich af waar hun leeuwen toch gebleven zijn. In de Noordoostpolder dus. Met de mal van de leeuw (Lion Noir) maakt Amsterdam weer vier nieuwe Leeuwen.

Mond-Amsterdam-Rijnkanaal.jpg

lokatie-leeuwen.jpg

Er zijn nu dus 13 leeuwen.

  • Twee originelen aan de Meldestraat
  • Twee originelen in Kraggenburg
  • Vier replica’s onder de Poldertoren
  • Eén replica in Nagele
  • Vier nieuwe oude leeuwen in Zeeburg

Bart van Hove

De Leeuwen zijn gemaakt door Bart van Hove. Hij is ook de maker van het monument in Artis.
De Leeuw is duidelijk te herkennen.

Spuuglelijk

Echt succes had Van Hove niet met zijn monument in Artis.
Het architectuur- en bouwtijdschrift ‘De Opmerker’ schrijft: “De voornaamste fout, waaraan dit werk zijn fiasco heeft te danken, is het totaal gemis aan goede architectuur. Blinkt het vrouwenfiguur al niet door bijzondere schoonheid uit, de leeuw mist totaal alle aantrekkelijkheid en gelijkt nog meer op een oudenman, dan zoals Hildebrand zegt dat een leeuw er in een beestenspel uitziet. Hoe is het mogelijk, vlak voor de galerij der wilde dieren, waar men een prachtige leeuw in natura kan bewonderen, zulk een parodie op dit edele dier te plaatsen. Arme kunst, die zulk een natuur tot leermeester heeft.”

En nog een model van gips

In de collectie van het Amsterdam Museum bevindt zich nog een klein gipsen model van één van deze leeuwen. Dit ontwerp-model werd in 1890 aangeboden aan J.M.F. Wellan,  één van de ontwerpers van het Merwedekanaal.

22 cm x  33.2 cm x 16.5 cm (h,b,d)

Maakt dit 14 exemplaren ?

Wellan was van 1 nov 1894 tot 1 okt 1900 hoofdinspecteur was bij ’s Rijks Waterstaat, (later: Rijkswaterstaat) Aardig te vermelden is dat J.M.F. Wellan ook onderzoek heeft gedaan naar het “droogmaak-plan Zuiderzee” van zijn Rijkswaterstaat collega J.A. Beijerick. Een plan dat later door T.J. Stieltjes werd omgewerkt en ingediend.

bronnen: link  

Bentheimer zandsteen

De Leeuwen zijn gemaakt van Franse bergsteen. De sokkels waren bekleed met ‘Bentheimer zandsteen
in 1948 gevonden in een scheepswrak uit de zeventiende eeuw.

Een uitgebreide verhandeling over scheepswrak R43 op de website van Henk van Heerde.

Leeuwen - Poldertoren.jpg

Hieronder een gedetailleerd chronologisch verslag.

1891

De vier leeuwenbeelden zijn aan het eind van de negentiende eeuw gemaakt door Bart van Hove  en stonden voor de grote sluis van het Merwedekanaal bij Zeeburg. Zij bewaakten vanaf 1891 de syphon onder het toenmalig Merwedekanaal.
De syphon werd aangelegd om het Amsterdamse grachtenwater onder het nieuwe kanaal door in het IJ te spuien en het frisse water van het IJ in de grachten binnen te laten.

Leeuwen - BartvanHove.jpg1899

In Elsevier’s Geïllustreerd Maandschrift 1899
door John F. Hulk:

De vier uit Franschen bergsteen gehouwen leeuwen,  welke, liggende op hunne granieten voetstukken, de groote sluis van het Merwedekanaal bij Zeeburg een monumentaal karakter verleenen, geven een impressie van kracht en majesteit; karaktervolle getuigen van het veelzijdig talent van den kunstenaar en diens doorwrochte kennis der natuur.

1942 opgeslagen in Amsterdam

De syphon  werd  tijdens de aanleg van het Amsterdam Rijnkanaal (een verbreding en verlenging van het bestaande Merwedekanaal) afgebroken.
De leeuwen verdwenen uit het oog, in opslag.

Eind jaren ’40

De Leeuwen worden waargenomen in Emmeloord.
Het hoe en waarom is niet bekend.  Gegeven door Amsterdam ? Gemeente of stad ? Of Rijkswaterstaat ? Onbekend.
Ze stonden aan de Nagelerstraat, recht tegenover mijn ouderlijk huis.

1952 – 10 jarig Noordoostpolder

De  Noordoostpolder viert zijn 10 jarig bestaan. De Leeuwen uit Amsterdam  worden door  ‘Directie van de Dienst der Zuiderzeewerken’ (het toenmalig gemeentebestuur van Noordoostpolder) geschonken aan het Openbaar Lichaam De Noordoostelijke Polder.

Tien jaar Noordoostpolder’ werd aangegrepen voor het vervaardigen van een Leeuwenmonument op De Deel. Het ontwerp kwam van de stedenbouwkundige Theo Verlaan, een architect in dienst van  De Directie Wieringermeer afdeling Noordoostpolderwerken, de voorloper van de Gemeente Noordoostpolder.
De brug over de stadsgracht, vlak bij de geplaatste leeuwen kreeg de naam  “De leeuwenbrug”.

De Sokkel

En Emmeloord was er blij mee. In Zeeburg stonden de leeuwen, gemaakt van Franse bergsteen op een granieten voet.
Hier werden ze geplaatst op een sokkel die bekleed werd met Bentheimer zandsteen, gevonden in een scheepswrak die in 1948 op de drooggevallen Noordoostpolder-bodem geborgen werd .

1963: gemor

Rond 1963 groeide binnen de gemeenteraad de mening dat de Leeuwen de verkeersveiligheid nadelig beïnvloedde.
De kruising – Lange Dreef – Korte Dreef – Nagelerstraat – Deel was te onoverzichtelijk. Het verkeer kon moeilijk om de Leeuwen heen kijken en het verkeer uit de Korte Dreef moeilijk zien aankomen..

1964 Een leeuw geschonken aan Blankenham

In de Oudejaarsnacht van 1963 op 1964 roofden inwoners van Luttelgeest het hoogwater-kanon van Blankenham. Het kanon werd overigens keurig teruggebracht.
De toenmalige Burgemeester van Noordoostpolder F.M. van Panthaleon van Eck stelde voor dat één van de leeuwen naast het kanon de wacht moest houden en gaf daarvoor een leeuw cadeau aan Blankenham.
De bevolking van Noordoostpolder stond op zijn achterste benen. De leeuw moest en kwam retour.
Blankenham zegt het kanon moedig te hebben heroverd en een leeuw als  krijgsbuit te hebben meegenomen.

1964 Het doek valt

Het doek valt voor de Leeuwen. Ze belemmeren teveel het uitzicht op het kruispunt en worden verwijderd.
Er zijn plannen om de Leeuwen te verhuizen naar het wandelpad nabij de Poldertoren.
Ze worden ‘tijdelijk’ geparkeerd op de gemeentewerf.

1965 Kraggenburg

Tijdens een oudejaarsstunt van 1964 op 1965 heeft Kraggenburg één van de leeuwen ‘gepikt’ en versleept naar Kraggenburg.
De gemeente Noordoostpolder toonde zich een goed verliezer en schonk Kraggenburg een tweede leeuw.
Deze staan nu aan de poort van het dorp.
Sindsdien wordt het dorp wel Leeuwenburg genoemd, heet de carnavalsvereniging De Zotte Leeuwkes en wordt in de winter de Leeuwenronde geschaatst.

Ze hebben een gespiegeld stelletje gekregen. De ene leeuw heeft zijn linkerpoot over de rechterpoot en de andere leeuw andersom. Of andersom.

Nadat de leeuwen aan Kraggenburg geschonken waren, heeft de gemeente de Bentheimer zandsteen van de sokkel  geschonken aan dhr Togtema, landbouwer  aan de Oosteringweg op wiens land het wrak gelegen had.

Een vermakelijk en gedetailleerd verslag leest u hier.

1965 Meldestraat

De gemeente,  wakker geschud,  plaatste de resterende twee leeuwen aan de Meldestraat.
Daar staan ze nu nog. Een beetje verscholen in het gras en niet meer op een mooie  sokkel, maar ze worden gekoesterd door de bewoners van de Meldestraat.

Symmetrie

De leeuwen lijken exact gelijk, maar er is symmetrie.
De ene leeuw heeft zijn rechter poot over de linker poot geslagen terwijl dat bij de andere leeuw andersom is.

1976 Nagele

leeuw-Nagele.jpgTijdens de jaarwisseling 1975 1976 heeft Nagele een leeuw versleept van Kraggenburg naar Nagele.
Het dier ging per omgaande terug, maar niet voordat Piet van der Sar via een gipsen mal een kopie had gemaakt.
Deze kloon staat nu in Nagele, de kwaliteit is inmiddels behoorlijk verslechterd al heeft het dier medio 2019  weer een fris verfje gekregen.

2010

Het plein rond De Poldertoren is opgeknapt. En Emmeloord mist zijn Leeuwen bij de toren.
Men besluit een serie extra leeuwen te laten vervaardigen.
Naar een idee van kunstenares Marieke van Diemen heeft men een afgietsel gemaakt van één van de leeuwen aan de Meldestraat en vier replica’s gemaakt.
Daarom is hier  van symmetrie geen sprake meer. De ene leeuw had zijn rechter poot over de linker poot geslagen terwijl dat bij de andere leeuw andersom was.
Toch zijn ook deze vier leeuwen niet exact gelijk. Marieke van Diemen heeft bewust bij iedere individuele leeuw enkele ‘onvolmaaktheden’ aangebracht.
De ‘echte leeuwen’ zijn uit steen gehouwen. Deze leeuwen zijn met behulp van een rubber mal nagemaakt en gegoten van zwart ‘basalt beton’.
Deze  leeuwen met als naam Lion Noir zijn op 22 april 2010 geplaatst.

bron en foto’s  mariekevandiemen.nl    De firma http://www.authentiekeplafonds.nl/ heeft de mal gemaakt,    Nimis Beton te De  Cruquius heeft de replica’s gemaakt.

2013 het verhaal gaat verder ……

Wanneer in 2013-2015 de laatste resten van het oude sluiscomplex aan het Amsterdam-Rijnkanaal gesloopt worden, vraagt Rijkswaterstaatmedewerker Herman van Dijk zich af waar hun leeuwen toch gebleven zijn.
Herman  zet zijn tanden er in. ‘ Wie heeft die Leeuwen’.
Even googelen > emmeloord.info   De Noordoostpolder dus !
En Emmeloord wil ze echt niet teruggeven.  Eens gegeven….
Kraggenburg wil zo ook zeker niet meer missen.

Een grote meevaller voor Van Dijk is dat de leeuwenmal – waarmee nieuwe leeuwen afgegoten kunnen worden – nog steeds in Emmeloordse handen is én dat Emmeloord bereid is deze mal ter beschikking te stellen. Met de mal van de leeuw (Lion Noir) maakt Amsterdam daardoor weer vier nieuwe Leeuwen.

Alhoewel vastgesteld moet worden dat de oorspronkelijke roofdieren nog steeds in de Noordoostpolder staan, kunnen we stellen dat sinds 2015 weer vier leeuwen pronken aan de ingang van het Amsterdam-Rijnkanaal.
Alle beelden in Amsterdam zijn gemaakt aan de hand van het afgietsel en zijn dus allemaal grotendeels hetzelfde; rechter voorpoot over de linker.

Wie was Bart van Hove.

Den Haag, 1850 – Amsterdam, 10 februari 1914
was een Nederlandse beeldhouwer.

Van Hove kwam voort uit een kunstenaarsgeslacht; zowel zijn grootvader Bartholomeus Johannes van Hove (1790-1880) als zijn vader Johannes Huybertus van Hove (1827-1881) was kunstschilder.
Zelf studeerde hij eerst aan de Haagse Tekenacademie in zijn geboorteplaats en vervolgens van 1870 tot 1874 aan het Nationaal Hoger Instituut voor Schone Kunsten in Antwerpen.
Daarna had hij tot 1878 les van P.J. Cavelier in Parijs.
Dit werd mogelijk gemaakt dankzij een Koninklijke Subsidie voor de Schilderkunst van Prins Hendrik.
In 1881 maakte hij een studiereis naar Italië.
Na terugkomst in 1882 ging hij in Amsterdam wonen.

In 1885 werd Van Hove leraar aan de Kunstnijverheidsschool Quellinus in de hoofdstad en van 1889 tot 1900 was hij daar directeur. In 1900 werd hij hoogleraar aan de Rijksakademie van beeldende kunsten te Amsterdam, wat hij tot zijn dood in 1914 zou blijven. Bovendien is Bart van Hove meerdere jaren voorzitter geweest van de kunstenaarsvereniging Arti et Amicitiae.

Als beeldhouwer maakte hij vooral veel portretbustes en standbeelden.

Lees: bronnen, cookies  & privacy Emmeloord, Noordoostpolder, Flevoland, Poldertoren, Schokland, Urk, geschiedenis, kunst, Flevoland, erfgoed, tourist information, kerkorgels, ziekenhuis, boerderij, schokbeton, gsm masten, 112, politiek, leeuwen, rotondes, werkkampen, Rotgans, Rotterdamse hoek, gemaal, kiekendief, balgstuw, Cornelis Lely, Ramspol, arbeiderskampen, leeuwen, huisjes, monument, herinneringsmonument, Urk

Emmeloord.info - een particulier initiatief - zet onze gemeente op het wereldwijde web - wil slechts een ambassadeur van de Noordoostpolder zijn - is niet commercieel en heeft geen winstoogmerk. Uitsluitend passie. doet zelf geen historisch onderzoek maar toont wel graag bestaand onderzoek