Nagele

Nagele is een dorp dat flink verschilt van de andere dorpen in de Noordoostpolder. Werden zij gebouwd volgens de wat traditionele opvattingen van de zg. Delftse School, in Nagele mochten in de jaren vijftig de aanhangers van de Opbouw en De Acht, vertegenwoordigers van het Nieuwe Bouwen, hun plannen proberen te verwezenlijken.
Bij deze groep architecten hoorden bekende namen als Aldo van Eyck, Gerrit Rietveld, Mien Ruys en vele anderen. Bij het binnenkomen van het dorp valt de grote centrale parkachtige ruimte op, daarin zijn de scholen, de kerken en het wijk-sportgebouw gesitueerd.

Daar omheen bevinden zich een aantal hofjes, die op hun beurt weer om een centrale parkachtige ruimte liggen.
Alle gebouwen en woningen hebben platte daken. Om Nagele heen is een grote parkachtige bomengordel geplant. Nu na bijna een halve eeuw begint het dorp door het volgroeien van de aanplant steeds meer karakter te krijgen. Eén van de principes is binnen en buiten, wonen en natuur met elkaar te verbinden, zodat de kwaliteit van leven beter zou worden.

In Nagele is de oude rk kerk ingericht als Museum Nagele. In het museum is er een goed gedocumenteerde, professionele tentoonstelling over het ontstaan van Nagele. Met daarnaast steeds twee wisselexposities. Het museum is open van donderdag t/m zondag van 13.00 tot 17.00uur

De Naam.

De naam NAGELE komt van het gelijknamige eiland, dat tussen Urk en Schokland lag en in 1138 voor het eerst genoemd wordt”. Reeds eerder was er ten noorden van Urk een water met de naam Nagel deze naam werd tot in de twintigste eeuw gebruikt.

De betekenis is vooralsnog duister.

Vlag Nagele

Historische luchtfoto’s Nagele

Kunst in Nagele

mens-polder - De-mens-en-zijn-polder-vlakje.jpg
De mens en zijn polder
Ploeger - De-Ploeger-vlakje.jpg
De Ploeger
wisselgedicht-vlakje.jpg
Gedichten in de ruimte
Gorter glas in lood raam
Jan_Loman-vlakje.jpg
Haiku
Ketelhuisje - ketelhuisje-vlakje.jpg
Ketelhuisje
Klokkenstoel
Isodoruskerk-kruis-vlakje.jpg
Kruis Isidoruskerk
Leeuw - Leeuw-Nagele-vlakje.jpg
Leeuw Nagele
Muze - Muze-vlakje.jpg
Muze
Wapenschild - Wapenschild-Nagele-vlakje.jpg
Nagele wapenschild
Oud-en-Nieuw - Oud-en-Nieuw-vlakje.jpg
Oud en Nieuw
Sluitgat - sluitgat-vlakje.jpg
Sluitgatmonument
wandrelief - titus-vlakje.jpg
Titus Brandsma Wandreliëf
Uit-de-klei-getrokken - Uit-de-klei-getrokken-vlakje.jpg
Uit de klei getrokken
Verdwenen & meer

Cultuur in Nagele

Hunebed - Hunebed-vlakje.jpg
Hunebed

Enige plaatjes Nagele

Straten en wegen

Naar Nagele genoemd zijn de NAGELERWEG, de NAGELERVAART, de NAGELERTOCHT en in Emmeloord de NAGELERBRUG en de NAGELERSTRAAT.

In aansluiting op de afwijkende bouw van het dorp Nagele is ook de straat naamgeving minder traditioneel van aard.
Alleen de straten rond het doip zijn straten in de gangbare betekenis van het woord en die heten dan ook zo: AKKERSTRAAT EGGESTRAAT, PLOEGSTRAAT en HAKSTRAAT.
Het eerste deel van de naam is – en dat geldt ook voor de andere namen in Nagele – ontleend aan de akkerbouw.

In sommige Zeeuwse dorpen komt een bebouwing als in Nagele voor: een centraal plein met daarop openbare gebouwen en daaromheen de woonhuizen. De krans van huizen rond het plein wordt in Zeeland ring genoemd en om die reden kreeg het dorpsplein van Nagele ook de naam RING.
De ‘straatjes’ rond de ring doen in hun bouw aan de hofjes in oude steden denken en kregen daarom namen samengesteld met -hof. Het eerste deel van de samenstelling wordt gevormd door een gewas: TARWEHOF, GERSTEHOF, KOOLZAADHOF, KARWIJHOF, VLASHOF, KLAVERHOF en LUCERNEHOF. De toegang tot deze hoven wordt gevormd door het plein met de naam VOORHOF.

De winkelpanden van het dorp liggen aan de NOORDERWINKELS en de ZUIDERWINKELS en worden geflankeerd door de OORDERPOORT en de ZUIDERPOORT. Achter de winkels lopen de NOORDERLAAN, de NOORDERDWARSSTRAAT en de ZUIDERACHTERSTRAAT.

De naam Voorhof doorbreekt min of meer het principe dat het woongedeelte van Nagele hof-namen heeft en de straten in het  winkelgedeelte met Noord of Zuid beginnen.
In dat opzicht zijn de woningen aan de Noorderlaan ook een uitzondering.
De naam zelf geeft overigens al aan dat er iets bijzonders aan de hand is. Naast Zuiderwinkels vinden we Noorderwinkels, naast de Noorderpoort is er de Zuiderpoort, maar de pendant van de Zuiderachterstraat heet Noorderlaan. Tot 1975 heette de Noorderlaan Noorderachterstraat, maar op unaniem verzoek van de bewoners, weinig gelukkig met de aanduiding achter-, werd de naam gewijzigd.
De Zuiderachterstraat, aaraan geen woningen staan, werd nimmer object van het burgerinitiatief.

De zuidelijke uitbreiding uit de jaren tachtig heeft een ander stratenplan dan de rest van het dorp; hof-namen lagen dan ook niet voor de hand. Aangezien in de gevallen van DE KLAMP en WENDAKKER echter moeilijk van straat of plein kan worden gesproken, is elke nadere aanduiding achterwege gebleven. Beide namen zijn weer afkomstig uit de akkerbouw. Een klamp is een hooischelf. De Wendakker sluit de bebouwing af waar de straten genoemd zijn naar gewassen, zoals een wendakker op het veld ook aan het eind van de gewassen ligt. Het woord is van noordoostelijke oorsprong. In Holland en Zeeland gebruikt men het woord veuroot en in Brabant vooreind. Deze  verschillende
varianten zijn in de polder vervangen door het woord kopakker, dat de Directie consequent gebruikte. In de Nageler straatnaam leeft het oude dialectwoord nog steeds voort. Het eerste deel, wend, komt ook in Banter straatnamen voor.
Een oud dialectwoord leeft ook voort in DE PIEPER, het Zuidwestnederlandse woord voor aardappel. Ten noorden van De Pieper is ook nog een straatje met de naam De Ajuin geweest, maar door planologische veranderingen rond de Wendakker is die naam begin 2000 vervallen. Ook ajuin is een Zuidwestnederlands streektaalwoord, in dit geval voor de ui. De Pieper en De Ajuin zijn (waxen) originele namen, die – onbedoeld – ook nog eens recht doen aan de voor de polder zo typerende situatie, dat door de diverse dialectachtergronden van de bewoners een gewas meer dan een naam kan hebben.

Vanaf Urk loopt de DOMINEESWEG naar Nagele. De dominees van Urk voeren ongeveer hierlangs wanneer zij op Schokland een predikbeurt hadden. Een van hen, zo wil het verhaal, was onderweg door het ruisen der golven zo afgeleid, dat hij op Schokland aangekomen zich niets meer van de voorbereide preek wist te herinneren.

De dominee van Urk
die zou op Schokland preken,
maar door het razen van de zee
was hij zijn preek vergeten.

De meest westelijke zijweg van de Domineesweg is de ZUIDERMEERWEG, evenals de ZUIDERMEERTOCHT genoemd naar de ZUIDERMEERDIJK, de zuidelijke waterkering langs het IJsselmeer.

Ter hoogte van de Ketelbrug buigt de Zuidermeerdijk van zuidoostelijke in oostelijke richting. Deze knik heet ZWOLSE HOEK, naar de bestemming van de meeste schepen die hier passeren. Oorspronkelijk maakte ook de Zuidermeerweg hier een bocht, parallel aan de dijk, en liep vervolgens door tot aan de Havenweg. Sinds de aanleg van Rijksweg 6 heet dit gedeelte van de Zuidermeerweg KETELMEERWEG. Het trace is bovendien iets verlegd, zodat de Ketelmeerweg nu ook de aansluiting is voor het langzame verkeer op de Ketelbrug. De KETELBRUG overspant het KETELMEER, het water tussen Noordoostpolder en Oostelijk-Flevoland. Ketel, Keteldiep of Ketelmond is de plaats waar de IJssel in de Zuiderzee stroomde.

De HAVENWEG is genoemd naar SCHOKKERHAVEN, op haar beurt weer genoemd naar Schokland. Ook de PALENWEG en de PALENTOCHT vinden  de oorsprong van hun naam op Schokland, en wel in de palen die zowel als zeewering dienden als de verbinding tussen de woonbuurten vormden.

Sinds de aanleg van Rijksweg 6 is de MONNIKENWEG een zijweg van de Domineesweg. Daarvoor verbond hij de Zuidermeerweg met de ABTSWEG.
Monnikenweg, MONNIKENTOCHT, Abtsweg en ABTSTOCHT herinneren aan het klooster dat vroeger in de buurt van Nagele gestaan zou hebben.
De SLUITGATWEG en de SLUITGATTOCHT leiden naar de plaats waar de dijk rond de Noordoostpolder op 13 december 1940, om 13.13 uur werd gesloten.

Ook rond Nagele wordt de herinnering aan de oorlogsjaren levend gehouden in enkele weg- en tochtnamen. Net als de Hannie Schaftweg, de Hannie  Schafttocht en de Karel Doormanweg onder Emmeloord en Tollebeek zijn de JOHANNES POSTWEG, de JOHANNES POSTTOCHT, de HAN STIJKELWEG, de HAN STIJKELTOCHT, de PROFESSOR BRANDSMAWEG en de PROFESSOR BRANDSMATOCHT genoemd naar vaderlanders die omkwamen in de Tweede Wereldoorlog.

Johannes Post (Hollandseveld 4 oktober 1906 – Overveen 16 juli 1944) was een landbouwer die op grond van zijn gereformeerde beginselen in opstand kwam tegen de bezetter. Bij de overval op het Huis van Bewaring te Amsterdam werd hij gearresteerd en enkele dagen later gefusilleerd.

Han Stijkel (Den Haag 8 oktober 1911 – Berlijn-Tegel 4 juni 1943), doctorandus in de Engelse taal- en letterkunde, richtte aan het begin van de oorlog een spionage-organisatie op. Bij de voorbereiding van een overtocht naar Engeland werd hij verraden. Samen met ruim dertig medewerkers werd hij daarna gefusilleerd.

Professor Titus Brandsma (Bolsward 23 februari 1881 – Dachau 26 februari 1942) was bij het uitbreken van de oorlog hoogleraar in de Nederlandse Mystiek te Nijmegen en geestelijk adviseur van de rooms-katholieke dagbladen. In die laatste functie trok hij fel van leer tegen de Duitsers en de pro-Duitse beweging in Nederland. Als gevolg daarvan werd hij op 19 januari 1942 gevan-
gen genomen en naar Dachau gezonden, waar hij overleed. In 1985 werd Titus Brandsma zalig verklaard.

Ook de namen VLIEGTUIGWEG en VLIEGTUIGTOCHT zijn ontleend aan de Tweede Wereldoorlog, om precies te zijn aan een vliegtuig van het type B-48
dat hier een noodlanding maakte. De namen zijn ook bedoeld als hommage aan al die andere geallieerde vliegtoestellen die in de polder neerkwamen of wapens afwierpen.

Begraafplaats Nagele

Nagele en Mien Ruys (1904 – 1999) zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Mien Ruys was tuinarchitecte en heeft haar stempel gedrukt op de  groenvoorziening in Nagele. Zij groeide op als dochter van een kweker in Dedemsvaart temidden van het ‘groen’. Als 19-jarige startte haar loopbaan in de tuinarchitectuur op het ontwerpbureau van Moerheim, de kwekerij van haar ouders in Dedemsvaart waar ze na enige tijd leiding kreeg. Haar interesse ging vooral uit naar de toepassing van planten en niet zozeer naar het kweken ervan.

Behalve voor tuin en landschap interesseerde Mien Ruys zich ook voor architectuur. In de jaren ’30 studeerde ze daarom enige jaren aan de TH in Delft.
Hoewel ze daar vooral kennis maakte met de Delftse School – herkenbaar aan de rode puntdaken – ging haar hart uit naar eenvoud en helderheid.
Dit resulteerde in een samenwerking met de architectencollectieven ‘De 8’ en ‘De Opbouw’. Deze waren voorstanders van ‘Het Nieuwe Bouwen’ en zetten zich af tegen de Delftse School.
Licht, ruimte en leefbaarheid vormden de uitgangspunten van het ‘Nieuwe Bouwen’ wat zich vertaalde in een compositie van horizontale en verticale lijnen.
Dit bepaalt nu het beeld van het dorp. Alle huizen in Nagele zijn voorzien van een plat dak.
Als het voorbeeld van ‘Het nieuwe Bouwen’ neemt Nagele daardoor een unieke positie in Nederland en in de rest van de wereld in. De inrichting van de groenvoorziening vormde een essentieel onderdeel van het uiteindelijke ontwerp van Nagele, zowel in het dorp als op de begraafplaats. Mien Ruys  ontwierp samen met Wim Boer de beplanting van het dorp en maakte het ontwerp van de begraafplaats.
De begraafplaats heeft een rooms-katholiek en een algemeen deel. Deze moesten van elkaar gescheiden zijn. Mien Ruys echter was van mening dat iedereen dezelfde weg moest gaan, ongeacht de geloofsovertuiging.
“De toegang tot de begraafplaats is besloten en beschut, een berceau van haagbeuk. Deze is tot aan de inrit doorgetrokken” (Bron: Reinko Geertsema). De begraafplaats kent verder een schilderachtige, impressionistische beplanting versus de strakke belijning van hagen en bomen. Bij een evaluatie van de groensituatie in 1974 was zij persoonlijk niet in staat aanwezig te zijn, maar haar bevindingen, voortkomende uit een solo bezoek, werden in een brief d.d. 10-06-1974 aan de gezamenlijke groep meegedeeld. Het mogelijk wel belangrijkste punt van kritiek was haar volgende opmerking betreffende de begraafplaats: In 2010 is het zover en gaat een langgekoesterde wens in vervulling van zowel Mien Ruys als de Nagelezen zelf. Het ontbrekende deel in het ontwerp van de begraafplaats, de Berceau van Mien Ruys is na meer dan 50 jaar na dato alsnog gerealiseerd, door de inzet en volharding van de vrijwilligers van Nagele.

Oorsprong Nagele

Nagele was vroeger een nederzetting in de voormalige Zuiderzee. Een deel van de huidige Noordoostpolder was toen land en er werd in dat gebied gewoond in misschien wel tien nederzettingen. Sommige van deze nederzettingen hadden een kapelletje, het middeleeuwse Nagele had zelfs een kerk.

Nagele lag aan een belangrijke vaarroute van de IJsselmonding naar Staveren.
Waarschijnlijk is Nagele, dat tussen Urk en Schokland lag, tijdens een zware stormvloed omstreeks 1300 in de golven verdwenen.
De strijd tegen het water, ook tegen het water van de Zuiderzee, is al vele eeuwen oud!
Op 14 juni 2018 was het 100 jaar geleden dat de Zuiderzeewet van kracht werd. Museum Nagele besteedde daar het gehele jaar aandacht aan, o.a. met een presentatie op 7 juni door drs. Yftinus T. van Popta (Rijksuniversiteit Groningen, Groninger Instituut voor Archeologie, Maritieme Archeologie), getiteld ‘Verdronken dorpen en de Zuiderzee’.

Het DNA van Nagele

Even voorstellen

Nagele ligt aan de doorgaande weg tussen Ens, Tollebeek en Urk. De Nagelerweg verbindt Nagele met Emmeloord. De Nagelervaart eindigt aan de westzijde van het dorp. Aan de verbreding van de vaart is een loswal gesitueerd.
Nagele is een opmerkelijk dorp. Functioneel modern ontworpen, terwijl de resterende dorpen van de Noordoostpolder vooral een traditionalistische opzet vertonen. Vele (inter)nationale toeristen en studenten komen naar Nagele toe voor onder andere inspiratie op het gebied van stedenbouw, landschap en architectuur. De ‘ingrediënten’ van het moderne ‘Nieuwe Bouwen’ in landschappelijk, stedenbouwkundig en architectonisch opzicht zijn intact gebleven.
Het dorp bestaat vooral uit niet bebouwde ruimte. Nagele is genoemd naar het eiland Nagele, dat tussen Urk en Schokland heeft gelegen. Het wordt al in 1138 genoemd. Het is zelfs mogelijk dat de naam teruggaat tot het Romeinse Nabalia, door Tacitus genoemd in zijn Historiën.

nagele-voorstellen
Luchtfoto Nagele, 2007

Historie

Tijdsbeeld

Kerken
Zoals in alle polderdorpen zijn in eerste instantie de verschillende levensbeschouwelijke zuilen elk apart goed zichtbaar.
Kerken
De kerken in Nagele zijn architectonische topwerken, waabij het opvalt dat de identiteit per zuil minder herkenbaar is; het zijn vooral modernistische gebouwen.
Scholen
Overeenkomende architectonische stijlkenmerken komen bij verschillende zuilen terug, zo ook bij de scholen.
Middenstand
Nagele  wordt afgebeeld als modern dorp, met het daarbij horende winkelcentrum.
Landbouw en veeteelt
Op de overzichten wordt ook de agrarische sector niet vergeten; het gaat hier wel om boerderijen in de stijl van de ‘Delftse School’.
Dorpsleven
In latere jaren focust het beeld zich op het moderne dorp en het dorpsleven; de kwaliteit van wonen in het groen en de voorzieningen.

Ontwerpgedachten

Nagele, een wit dorp
Over de ontstaansgeschiedenis van het dorp Nagele is veel geschreven. Nagele is het unieke dorp waar de ideeën van ‘Het Nieuwe Bouwen’ ver zijn doorgevoerd. ´Licht, lucht en ruimte´ was het adagium. Lichte constructies met grote ramen waardoor binnen- en buitenruimte met elkaar verbonden werden. Dit sloot aan bij de ideeën over gezondheid; een mens had veel zonlicht en frisse lucht nodig om gezond te leven.

Nagele, eerste ontwerpen voor een dorp met verzorgingsfunctie
Nagele behoorde tot de zes dorpen, die voor 1940 al op tekening werden gezet door Verhagen van het Bouwbureau (Directie van de Wieringermeer). Nagele kreeg een verzorgingsfunctie voor het gebied ten westen van Schokland en omvatte in verhouding tot de andere dorpen een ruime hoeveelheid winkels, bedrijven en voorzieningen. In het eerste ontwerp was Nagele gedacht als een langswegdorp, met een lange dorpsbrink, een compacte kern en aan de randen vrijstaande of dubbele woningen.  Het ontwerp had nog alle kenmerken van de Delftse School. In 1945 maakte Pouderoyen een tweede ontwerp, nog altijd in de traditionele stijl, maar hij koos ervoor van Nagele een kruiswegdorp te maken. In beide ontwerpen loopt het water centraal door het dorp.

Nagele en CIAM
In Nederland vormen twee architectenverenigingen het brandpunt van het Nieuwe Bouwen. ‘De Opbouw’ in 1920 opgericht in Rotterdam en ‘De 8’ in 1927 opgericht in Amsterdam. Onder andere Gerrit Rietveld, Aldo van Eyck, Van de Broek en Bakema en Mien Ruys maakten deel uit van deze moderne ontwerpverenigingen. Internationaal vonden architecten van Het Nieuwe Bouwen in het CIAM (Congres Internationaal d’Architecture Moderne, opgericht in 1928) een uitlaatklep. Een van de belangrijkste ideeën die uit het CIAM voortkwamen was het idee van De functionele stad, waarbij de functies als wonen, werken en recreëren van elkaar gescheiden zijn. Deze gedachte wordt in het Nederlands ook wel de CIAM-gedachte genoemd.

Nagele als ontwerpexperiment
In 1947 wendde de architecten verenigingen ‘de 8’ zich tot de Directie van de Wieringermeer met de vraag of zij het programma voor Nagele mochten gebruiken om een ontwerp te maken voor een eigentijds dorp. Het ontwerp diende als Nederlandse bijdrage voor het zevende congres van het CIAM in 1949.  Van Eck, hoofd van het Bouwbureau, gaf te kennen dat een levensvatbaar ontwerp kans maakte te worden gerealiseerd. Het eerste ontwerp van ‘De 8’ omvatte 270 woningen. Later groeide de omvang naar 400 woningen. De Directie gaf precieze randvoorwaarden ten aanzien van de aantallen en typen winkels, bedrijven en woningen, net als bij de andere polderdorpen. Alle leden van de groep ‘de 8’ hebben in de loop van het proces ontwerpen aangeleverd. De eerste tekeningen voor Nagele omvatten al een groene mantel. Bijzonder was echter de keuze om een groene ruimte centraal in het dorp te leggen. Uniek was het idee niet, want in Kraggenburg had Dingemans dit concept ook toegepast. In Nagele was de centrale groene ruimte bedoeld om vrijheid te bieden aan de bewoners  van het dorp, als tegenwicht tegen de rigide wegen waaraan men buiten het dorp was gebonden. Winkels werden geclusterd naast het dorpsveld en voorzieningen lagen verspreid op het dorpsveld. Kamerling leidde de eerste jaren van het ontwerpproces en presenteerde Nagele op het CIAM congres in Bergamo.

Nagele, langswegdorp
Nagele werd uiteindelijk een langswegdorp, met de kern aan de oostzijde van de Nagelerweg. Al in 1948 werd het plan door de Planologische Commissie goedgekeurd, maar ‘De 8’ bleef het plan bijschaven tot goedkeuring door  minister Algra in 1954.

Typisch Nagele
Nagele is gebouwd in een periode dat men sterk geloofde in de ruimtelijke ordening als instrument om mensen gelukkig te maken. De behoeften van een nieuwe samenleving stonden centraal in het ontwerp. Dit socialistische uitgangspunt is terug te vinden in de uiteindelijke ruimtelijke opzet van Nagele, al viel het soms niet mee om het ambitieuze gedachtegoed over De functionele stad toe te passen in een dorp van een paar honderd woningen. De bijzondere stedenbouwkundige opzet wordt uiteindelijk bepaald door het grote open groene hart (met daarin de openbare functies) en de woonhoven met veelal op de zon georiënteerde woningen, eromheen. De ‘doorzonwoningen’ zijn veelal nood-zuid georiënteerd. Naast de open groene ruimte is er het compacte winkelcentrum. Het dorp wordt doorsneden door de dorpenring door de polder en loodrecht daarop de vaart. Tenslotte is er de groene omzoming door bomen.

Nagele werd uniek doordat ‘De 8’ in 1954 ook de opdracht kreeg de architectuur te ontwerpen. Dit geschiedde in samenwerking met het Bouwbureau. De vooruitstrevende en modernistische architectuur van ‘De 8’ toont zich in de toepassing van enkel platte daken, simpele rechthoekige vormen, industriële materialen en geveldelen en natuurlijk de witte kleuren. Naast meer anonieme voorbeelden van modernistische architectuur zijn er in Nagele enkele erkende meesterwerken, die inmiddels een monumentenstatus hebben gekregen. De scholen van Aldo van Eyck en de kerk van Van den  Broek en Bakema springen met name in het oog.

Nagele-dia4-1,-Verhagen anagele 4-2 anagele 5-1 anagele 5-3
Nagele door Verhagen voor 1940, eerste ontwerp, volgt principes Delftse School Nagele door Pouderoyen in 1945, tweede ontwerp volgt principes Delftse School Nagele, een van de schetsen door Rietveld van 1948 met vierkant schema Nagele, ontwerp van Kamerling, gepresenteerd in Bergamo, CIAM-bijeenkomst 1949
anagele 5-2 anagele 6-2 anagele 6-1 anagele 6-3
Nagele door Bodon-Salomonson in 1948 Nagele, ontwerp Van Eyck, Van Ginkel, woonhoven achter ringweg, 1953 Nagele, ontwerp Van Eyck, Van Ginkel, ringweg door woonhoven, 1953 Nagele, definitief ontwerp door Van Eyck, 1954
nagele 6-4
Nagele, typische kenmerken van de architectuur van Het Nieuwe Bouwen, 1957

Ontwikkeling

In 1954 werd het definitieve plan voor Nagele goedgekeurd. Binnen de contouren van een (later) stevige groene mantel heeft Nagele zich vervolgens ontwikkeld. Het bedrijventerreintje aan de westzijde van Nagele was reeds buiten de groene mantel gepland. Dit terrein is in omvang flink toegenomen.

De bevolkingssamenstelling in Nagele is in de tijd veranderd. Nagele, ooit gebouwd voor een handvol landarbeiders en middenstanders is de laatste tijd ontdekt door renteniers, gepensioneerden en forensen. Dit laatste mede door de ligging direct na de Ketelbrug.Tussen 1982 en 1989 is het dorp aan de zuidzijde uitgebreid met honderdvierentwintig woningen. Hierdoor is een deel van de bestaande groene mantel aangetast. Bij de uitbreiding is op zorgvuldige wijze een nieuwe groene mantel gerealiseerd.

Nagele-topkaart-1964 Nagele-topkaart-1974
1964 1974
Nagele-topkaart-1995 Nagele-topkaart-2006
1995 2006

Identiteit

1b1535733f

Landschap

dia 9-1
Langswegdorp
Nagele is een langswegdorp. De dorpenring (groene lijn) doorkruist weliswaar de groene mantel en koppelt de begraafplaats en de sportvelden los van de bebouwingskern, de ring doorkruist niet de dorpskern.
Dorp volgt verkaveling
De structuur van Nagele volgt grotendeels het poldergrid, zoals deze is aan de zuid- en oostzijde van Nagele. De structuur van Nagele reageert niet op de polderrichting aan de noord-westkant.
Groene mantel
Rondom Nagele ligt een stevige groene mantel.
nagele-dia-10-luchtfoto-bew
dia 10-1 vizier naar landschap dia 11-1 water in de kern
Vizier naar het landschap (1)
Vanaf het centrale dorpsveld is er een kenmerkend, bijna ‘oneindig’ polderuitzicht. Over het water is zicht op een strak geordend, rechtlijnig landschap.
Duidelijke dorpsgrens (2)
Nagele wordt aan alle zijden begrensd door een stevige groene mantel. De groene mantel is intact gehouden.
Water in de kern (3)
Het polderwater loopt door de kern van Nagele heen.
dia 11-2 dorpsveld dia 11-3 functioneel groen
Dorpsveld (4)
Nagele heeft een centraal gelegen, groen dorpsveld met voorzieningen
Functioneel groen (5)
Er is een dorpsommetje in de groene mantel.

Stedenbouw

dia 12-1 entrees dia 12-3
Drie voordeuren
De dorpenring (groene lijn) kruist de mantel van Nagele, maar voert grotendeels langs de bebouwing. Het dorp heeft drie entrees (witte pijlen) ter plaatse van de groene mantel. Twee van de dorpsentrees liggen op de dorpenring.
Kerken en scholen verspreid op het dorpsveld
Alle maatschappelijke functies zijn verspreid geconcentreerd over de centrale groene ruimte. Nagele had oorspronkelijk drie scholen (geel omcirkeld) en drie kerken (rood omcirkeld). Een van de kerken is nu in gebruik als museum.
Dorpsveld met groene hoven
Nagele heeft een heldere opbouw van woonhoven rond een centraal groen dorpsveld (donkergroen vlak). Elk hof heeft opnieuw een centrale groene ruimte (lichtgroene vlakken). Alle hoven liggen tussen het dorpsveld en de groene mantel, waardoor bijna elke woning aan het groen ligt. Deze opbouw onderscheid zich van de andere dorpen in de polder.
dia 13-1 nagele-dia-13-2-B
Water als belangrijke structuurdrager
Water (blauwe lijn) heeft een bijzondere plaats gekregen in het dorpsontwerp van Nagele. Het loopt niet langs, maar door het dorp en heeft hier als centraal element in het dorpsveld een prominente plek gekregen. Het water legt de verbinding met het polderlandschap, door het zicht op de polder vanaf de bruggen.
Schuine lijnen bij benaderen dorp
Ook Nagele heeft de knikken in de dorpsentrees. Mede hierdoor wordt de passant of bezoeker zich bewust van de overgang van buitengebied naar het dorp en van dorprand naar dorpskern. Ook de groene mantel speelt hierin een belangrijke rol.

Architectuur

Nagele: wit dorp

kleurschijf-Nagele

Allesbepalend voor Nagele is de in het centrum gelegen dorpsweide met daarin de openbare gebouwen. Deze gebouwen zijn modernistisch, zonder veel referenties naar het verleden, en alzijdig gericht. Het zijn gebouwen in een open ruimte, die dan ook niet ruimtevormend zijn. Rondom deze centrale open ruimte zijn de woonhoven gegroepeerd. Ook hier zijn woningstroken alzijdig, op de zon georiënteerd en geplaatst in de open ruimte. Hoeken zijn open gelaten. De bebouwing is plat afgedekt, fabrieksmatig gebouwd en vaak wit van kleur.

b36b8dc29c

Ruimtevormende wanden en autonome gebouwen

In geel worden de belangrijkste ruimte-vormende wanden aangegeven. Deze wanden bestaan merendeels uit woningen en een enkele winkel of bedrijf en zijn uitgevoerd in een informele en eenvoudige Delftse-schoolarchitectuur. Rood omcirkeld zijn de autonome en voor de gemeenschap onderscheidende gebouwen. De kerken en scholen zijn deels van groot architectonisch belang.

De dikte van de lijnen correspondeert met de mate waarin wand of gebouw de ruimte bepaalt in het dorp.

Gereformeerde kerk, Rooms-katholieke kerk en Nederlands-hervormde kerk (1, 2 en 3)
In de dorpsweide staan zowel de kerken als de scholen. Het zijn autonome alzijdige en modernistische gebouwen, in metselwerk, glas en beton, soms voorzien van sculpturen. Het gebruik is inmiddels in enkele gevallen gewijzigd, in andere gevallen kan dit binnenkort gaan gebeuren. Dit kan een bedreiging zijn voor de architectonische kwaliteit. De gereformeerde kerk van de architecten Van den Broek en Bakema en de scholen van Aldo van Eyck zijn architectonisch van (inter)nationaal belang.
Scholen (4)
De drie basisscholen, één voor elke zuil, zijn alle drie gelijkvormig en ontworpen door Aldo van Eyck. Het zijn architectonisch zeer waardevolle gebouwen, elk in goede staat. Hergebruik op termijn, bij het vrijkomen van een of meerdere scholen, vraagt bijzondere aandacht.
dia 17-1 nagele-pag116 dia 17-3
Winkels (5)
Het wonen en de winkels zijn van elkaar gescheiden. De winkels grenzen aan alle kanten aan de openbare ruimte. Er is geen sprake van een duidelijke voor- en achterzijde. Met name de bevoorrading van de winkels zorgt daardoor voor verrommeling.
Er is sprake van achterstallig onderhoud van de winkelpanden. De technische en economische staat is verslechterd.
Sociaal-cultureel (6)
Op het groene dorpsveld is ook een aantal andere, meer ondergeschikte bouwwerken te vinden. Het gebouw op de foto is momenteel in gebruik door de gereformeerde kerk.
Wonen (7)
Losse stroken woningen zijn in woonclusters gegroepeerd. Fabrieksmatige bouw en prefabelementen maken het gevelbeeld. Hier en daar is er sprake van een confrontatie tussen openbaar en privé.
Individuele kleurstellingen, Gammadeuren en -hekken zorgen voor verrommeling van het ruimtelijk beeld.

Dorps-DNA

DNA--Nagele


Bron DNA Nagele: Mercatus en gemeente Noordoostpolder

0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Lees: bronnen, cookies  & privacy Emmeloord, Noordoostpolder, Flevoland, Poldertoren, Schokland, Urk, geschiedenis, kunst, Flevoland, erfgoed, tourist information, kerkorgels, ziekenhuis, boerderij, schokbeton, gsm masten, 112, politiek, leeuwen, rotondes, werkkampen, Rotgans, Rotterdamse hoek, gemaal, kiekendief, balgstuw, Cornelis Lely, Ramspol, arbeiderskampen, leeuwen, huisjes, monument, herinneringsmonument, Urk

Emmeloord.info - een particulier initiatief - zet onze gemeente op het wereldwijde web - wil slechts een ambassadeur van de Noordoostpolder zijn - is niet commercieel en heeft geen winstoogmerk. Uitsluitend passie. doet zelf geen historisch onderzoek maar toont wel graag bestaand onderzoek