Luchtwachttoren Emmeloord Ens en Urk

Na de tweede wereldoorlog was Nederland bang dat de Russen zouden komen.

‘De koude oorlog’.

Gevreesd werd dat snelle, laagvliegende Russische vliegtuigen ‘onder de radar’ en dus ongezien ons land diep zouden kunnen binnendringen,
eventueel met vijandelijke parachutistenacties en ABC (atoom, biologische en chemische) aanvallen.

luchtwachttoren, noordoostpolder, flevoland, emmeloord, ens, ramspol, koude oorlog, schokbetonHet Korps Luchtwachtdienst werd opgericht (1950) voor het afzoeken van het luchtruim. Kijken en luisteren.
Er kwam een netwerk van 276 uitkijkposten verspreid over heel Nederland.

  • 138 posten op bestaande gebouwen, zoals op molens en fabrieken
  • 138 in de jaren 50 speciaal voor dit doel gebouwde losstaande torens

Men gokte erop dat ze zo de vliegtuigen van circa 8 km afstand konden horen aankomen en tot 5.000 voet (1.500 meter) hoogte zouden kunnen zien.

Ongeveer de helft van de luchtwachtposten  is gebouwd volgens het raatbouw-systeem: een open torenconstructie van betonnen prefab-elementen.
Architect Marten Zwaagstra ontwierp de torens in opdracht van het Ministerie van Oorlog en N.V. Schokbeton leverde de raatelementen. Het leverde karakteristieke torens in het landschap op. Een enkele toren was niet van beton maar van hout of baksteen, zoals in Scheveningen en Oude Wetering.

N.V. Schokbeton uit Kampen is dezelfde firma die ook de ca. 1000 Schokbetonnen landbouwschuren in de Noordoostpolder heeft gebouwd.


Nederland was opgedeeld in 8 Sectoren. Sector 6 was Leeuwarden. Het hoofdkantoor was gevestigd in een van oorsprong Duits bunker (Caesar) uit 1943 aan de Breullaan in Driebergen – Rijsenburg.

In de Noordoostpolder waren 3 luchtwachttorens

  • 6K1 Urk
  • 6K2 Emmeloord
  • 6K3 Ens

De officiële postnaam van deze toren is 6K1 Urk, in meldingstaal ‘Karel 1’. (en Karel 2 en Karel 3)

kaart-KLD-netwerk-1955-Samenstellling-SvanLochem-2018-kl.jpg

Alle 90 restanten van het Korps Luchtwachtdienst staan in samenwerking met de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed op kaart: luchtwachttorens, fundamentresten, luchtwachtposten op gebouwen en luchtwachtcentra.
Bekijk deze Koude Oorlog kaart op https://rce.webgispublisher.nl/Viewer.aspx?map=militaire_landschapskaart

Luchtwachttoren 6K1 Urk

Karel 1

ltwurk-color.jpg.jpeg

De bovenzijde van de luchtwachtposten bestond uit een open platform. Daar speurden twee luchtwachters het luchtruim af met een kijker en op het gehoor. Hun taak was het signaleren van en waarschuwen voor laagvliegende vliegtuigen. Men was beducht voor vijandelijke indringers, die beneden het toenmalige radarbereik (circa 900 meter) vlogen. Richting en afstand bepaalden ze met het luchtwachtinstrument. De luchtwachters waren mannelijke vrijwilligers uit de omgeving van de posten. Ze werden opgeleid om vliegtuigen (zowel de eigen als de vijandelijke) te herkennen aan silhouet en motorgeluid.

Luchtwachttoren-Urk.jpg

Boven in de toren. Van links naar rechts: een voorlichter, Jan Oost, Lourens Metz, KarcI Coenen en Jelle Loosman.

Luchtwachtcentrum
De luchtwachters meldden de gespotte vliegtuigen per telefoon aan het luchtwachtcentrum in één van de acht luchtwachtregio’s. Die stonden in verbinding met het landelijke militaire hoofdkwartier van de luchtverdediging, het Sector Operations Centre in Driebergen. Daar besliste de gevechtsleiding over inzetten van gevechtsvliegtuigen en luchtdoelartillerie. Via het luchtwachtcentrum kwam ook de Bescherming Bevolking in actie, om de bevolking te waarschuwen en in veiligheid te brengen. Maar zover kwam het gelukkig allemaal niet, het bleef bij oefenen.

luchtwachttoren 6K2 Emmeloord

Karel 2

luchtwachttoren, noordoostpolder, flevoland, emmeloord, ens, ramspol, koude oorlog, schokbeton

Deze toren is gebouw in 1953 en stond in het Emmelerbos, links (west) van de Banterweg.
De betonnen raat delen kwamen van NV Schokbeton, net als de bekende NOP landbouwschuren.
Rond 1964 is de toren afgebroken.


Fundament van luchtwachttoren Emmeloord ontdekt

Ook gesloopte luchtwachttorens laten sporen na. In het Emmelerbos ligt het betonnen fundament van de voormalige luchtwachttoren Emmeloord nog gewoon in het bos, bedekt met een laagje grond. Het fundament verwijderen was een kostbare aangelegenheid, daarom is het in de grond achtergebleven. Bijzonderheid is dat van alle drie de luchtwachttorens in de Noordoostpolder (kring 6K) het fundament in de grond bewaard is gebleven, zowel in Emmeloord, Ens als Urk.

Foto S. van Lochem 2018

Fundament van luchtwachttoren post 6K2 Emmeloord (Fl.). Foto S. van Lochem 2018

luchtwachttoren Emmeloord

locatie: rode pijl

Luchtwachttoren 6K3 Ens

Karel 3

luchtwachttoren, noordoostpolder, flevoland, emmeloord, ens, ramspol, koude oorlog, schokbeton

Net als de toren van Emmeloord is deze toren gebouwd in 1953.

Ens

Een raatbouwtoren was  10,50 meter hoog.
De toren is gebouwd in 1953.
Alleen de fundering is nog aanwezig.


warfhuizen.jpg

Warfhuizen (foto: Geert Job Sevink)

De luchtwachttoren in Ens was van hetzelfde type als die in Warfhuizen.

Toren Ramspol (Ramsdiep)

luchtwachttoren, noordoostpolder, flevoland, emmeloord, ens, ramspol, koude oorlog, schokbeton

Vaak wordt de uitkijktoren bij Ramspol ook aangewezen als luchtwachttoren. Dat is niet juist !
Dit is geen luchtwachttoren, maar een in 1956 gebouwde uitkijktoren, zonder schuilnis en observatiecabine.
De toren is wel net zoals de luchtwachttorens geleverd door Schokbeton. meer info : klik hier

Een wervende voorlichtingsfilm over het KLD (Korps Luchtwachtdienst) uit 1955. Om het Nederlandse grondgebied te verdedigen tegen luchtaanvallen is er een goed functionerende luchtverdediging opgebouwd. Nederland is hiertoe verdeeld in kleinere eenheden: de 8 luchtwachtgroepen. Deze luchtwachtgroepen hebben tot taak alle bewegingen van vijandelijke vliegtuigen te volgen. In de plotkamer komen de meldingen binnen, die daarna worden doorgespeeld aan de Bescherming Bevolking en de Luchtdoelartillerie. Beelden van oefeningen en luchtgevechten. Aan het einde van de film wordt de Nederlandse bevolking opgeroepen “zich te melden als vrijwilliger bij een luchtmachtcentrum, en zich te oefenen in de luchtverdediging” Vliegtuigen: Republic F-84G Thunderjet (TB-5, TB-7, TB-12); Lockheed P2V-5 Neptune (19-22, 19-29, 19-31, 19-32); North American F-86K Sabre. De film eindigt met de oproep als tekst in beeld: ‘Meld u bij uw luchtwacht centrum’ De film bestaat grotendeels uit reallife beelden, aangevuld met enige animaties.
Tijdsduur 13 min 56 sec

Wie was architect Marten Zwaagstra

Marten Zwaagstra, met rekenliniaal, achter zijn tekentafel.
(Foto Hans Rothmeyer, omstreeks 1955)

Geboren 15 augustus 1895, Mildam, Friesland, Zoon van boer en dorpstimmerman 2 broers werden boer, Marten werd timmerman.

Na de lagere school in Mildam, volgde een periode, die wij ons niet meer goed kunnen voorstellen. ’s-Morgens om vijf uur moest hij mee koeien melken, daarna liep hij ruim 10 km naar Heerenveen om de ambachtsschool en de avond-teken-school te bezoeken en om middernacht kwam hij weer thuis in Mildam. Huiswerk werd in de week-ends gemaakt

Hij was lid van de Friese Bouwkring. Op 26 augustus 1926 huwde hij met Ynske Zwerver. In 1936 was hij architect van de monumentale woning voor zijn ouders in Mildam. Zwaagstra overleed in Katwijk aan Zee op 31 juli 1988

Artikel ‘luchtwachttoren Urk’ door Lub van den Berg in Urker Volksleven 2016

Bronnen en links :

http://www.luchtwachttorens.nl/

http://www.frisoflat.nl/Architect/

Lees: bronnen, cookies  & privacy Emmeloord, Noordoostpolder, Flevoland, Poldertoren, Schokland, Urk, geschiedenis, kunst, Flevoland, erfgoed, tourist information, kerkorgels, ziekenhuis, boerderij, schokbeton, gsm masten, 112, politiek, leeuwen, rotondes, werkkampen, Rotgans, Rotterdamse hoek, gemaal, kiekendief, balgstuw, Cornelis Lely, Ramspol, arbeiderskampen, leeuwen, huisjes, monument, herinneringsmonument, Urk

Emmeloord.info - een particulier initiatief - zet onze gemeente op het wereldwijde web - wil slechts een ambassadeur van de Noordoostpolder zijn - is niet commercieel en heeft geen winstoogmerk. Uitsluitend passie. doet zelf geen historisch onderzoek maar toont wel graag bestaand onderzoek