LUTTELGEEST

is genoemd naar een plaats met dezelfde naam die vroeger bij Kuinre lag.
De naam verschijnt voor het eerst in 1379,  wanneer toestemming gevraagd wordt aan Dirk van Swieten, Heer van Urk, om een versterking te bouwen teneinde de zeeroverij van de Friezen op de Zuiderzee te kunnen bestrijden.

De verklaring van de naam Luttelgeest is niet ingewikkeld. Luttel is ‘klein’ en geest is de benaming voor hoge zandgronden.
In het westen van ons land zijn de geestgronden het gebied tussen de duinenrij en de lage veen- of poldergronden, maar ook langs de Zuiderzee kwamen dergelijke gronden voor, getuige de naam Gaasterland.

Door een (dialectisch) afwijkende vorm van geest dient men- zich overigens niet te laten misleiden: de naam Lutjegast (in Groningen) is identiek aan Luttelgeest.

Vlag en wapen Luttelgeest

Historische luchtfoto’s Luttegeest

Enige foto’s Luttelgeest

Kunst in Luttelgeest

EenPaar - Een-Paar-vlakje.jpg
Een paar
SocialSofaAZC - Social-Sofa-AZC-Luttelgeest-vlakje.jpg
Social Sofa AZC
SociaSofa - SocialSofa-Luttelgeest-vlakje.jpg
Social Sofa Luttelgeest
Zandloper - Zandloper-vlakje.jpg
Zandloper

Cultuurmonumenten in Luttelgeest

herdenkingskruis - Herdenkingskruis-vlakje.jpg
Herdenkingskruis
naamlozen - Naamlozen-vlakje.jpg
Monument voor de naamlozen

Straten en wegen

Naar Luttelgeest genoemd zijn de LUTTELGEESTERWEG, de LUTTELGEESTERVAART en de LUTTELGEESTERTOCHT.
De zandgronden, waamaar de naam Luttelgeest verwijst, zijn karakteristiek voor de provincie Drenthe. Naar analogie van de benaming brink voor het centrale plein van doipen in Drenthe heeft het langgerekte plein in Luttelgeest de naam LANGE BRINK gekregen. Vanaf de Oosteningweg leidt de BRINKWEG naar deze brink. Ook de OOSTERSTRAAT bereikt, vanuit het oosten, de brink. De KAMPLAAN verbond het voormalige kamp Oostvaart met de Lange Brink.
KADE, KERKSTRAAT, SCHOOLSTRAAT en SPORTSTRAAT zijn namen die voor zich spreken. Ter hoogte van de TUINSTRAAT lagen in de begintijd van Luttelgeest de volkstuinen. Uit diezelfde begintijd dateert het verzoek van de bewoners om een ruitersportterrein. Dat heeft gelegen op de plaats waar nu de RUITERSTRAAT loopt. Ook de AMAZONESTRAAT – een naam uit 1975, het jaar van de vrouw – herinnert aan het terrein.
H. List was hoofd van de openbare lagere school te Luttelgeest. Voor de maat schappelijke opbouw van het dorp heeft hij veel betekend. De MEESTER H. LISTSTRAAT is daarom naar hem genoemd.
Voor het verlengde van de Kade hadden B en W in 1964 de naam Herenstraat in gedachte, naar de Heren van Kuinre die in de nabijheid hun burcht hadden.

De tulpen die elk jaar rond Luttelgeest in bloei staan, brachten de Vereniging voor Dorpsbelang op andere gedachten, zodat de naam TULPENLAAN uiteindelijk doorgang vond. De teelt van gerbera’s leidde in 1977 tot de naam GERBERASTRAAT. Begin jaren negentig werden aan de bloemenstraatnamen de ROZENSTRAAT en de ZONNEBLOEMSTRAAT toegevoegd.

De meeste wegen en tochten in het oosten van de polder dragen namen van plaatsen op het oude land. De BLANKENHAMMERWEG, de BLANKENHAMMERTOCHT en de HOGE BLANKENHAMMERTOCHT (het bijvoegelijk naamwoord houdt verband met het waterpeil in de tocht) zijn genoemd naar het plaatsje Blankenham. Wie overigens meent, dat ‘bedachte’ plaatsnamen alleen in een nieuw gebied als de polder voorkomen, hoeft slechts zijn blik op dit punt van de dijk te richten: Blankenham is genoemd naar bisschop Frederik van Blankenheim die hier (het heette toen nog Den Ham) een kerk
stichtte.

Achter Blankenham ligt Kalenberg, waaraan de KALENBERGERWEG, de  KALENBERGERTOCHT en de HOGE KALENBERGERTOCHT hun namen ontlenen. Naar Kuinre heten KUINDERWEG, KUINDERVAART, KUINDERTOCHT en KUINDERBOS. Bij Kuinre stroomde eertijds het riviertje de Linde in de Zuiderzee; de LINDEWEG en de LINDETOCHT zijn hiernaar genoemd.

In 1990 krijgt de nieuwe weg ter ontsluiting van het glastuinbouwgebied de naam KALENBERGERDWARSWEG. Hoewel deze naam goed past in het algemene naamgevingspatroon (vergelijk Blokzijlerdwcirsweg, Steenwijkerdwarsweg en Baarlose Dwarsweg), is niet iedereen er gelukkig mee. De directeur van het Hoofdpostkantoor te Emmeloord vreest verwarring met de naam
Kalenbergerweg. De Vereniging voor Dorpsbelang komt dan met de suggestie Weteringweg, maar die wordt afgewezen met het argument dat er in de gemeen-
te al een Weteringstrciat is, namelijk in Emmeloord. De vereniging vindt dit geen goed argument: er komen in de polder immers wel meer doublures voor en in zulke gevallen biedt de postcode soelaas. De nieuwe weg blijft Kalenbergerdwarsweg heten, maar twee jaar later komt de gemeente de vereniging alsnog tegemoet door de straat die haaks op de Kalenbergerdwarsweg
loopt de naam WETERINGWEG te geven. Deze naam, ook weer ontleend aan een plaats op het aangrenzende oude land, onderscheidt zich van andere namen in de buurt door het achterwege blijven van het achtervoegsel -er in het eerste deel (vergelijk Kalenbergerweg, Blankenhammerweg).

Een Fremdkorper in dit gezelschap van oudelandse namen is de naam BLOEMENWEG voor de weg die in 1979 tussen de Kuinderweg en de Kuindertocht werd aangelegd, ter ontsluiting van de glastuinbouwbedrijven aldaar. De naam is ook een bijzonderheid omdat hier niet het gemeentebestuur maar de Rentmeester der Domeinen naamgever is.

Waar nu de UITERDIJKENWEG loopt, lag vroeger het buitendijkse land van Blokzijl.

Door het Kuinderbos loopt de SCHANSWEG. Hier bezaten de heren van Kuinre een versterking in de vorm van een schans. In later tijd werd de schans vervangen door een burcht, waarvan de resten bij de inpoldering zijn teruggevonden. Aan deze burcht ontlenen de BURCHTWEG en de BURCHTTOCHT hun namen.

Het DNA van Luttelgeest

Even voorstellen

Luttelgeest is gesitueerd op een onregelmatige kavel langs de dorpenring (Oosterringweg). Het dorp ligt in een hoek tussen de vaart en de naar het zuiden afbuigende weg. De Luttelgeestervaart eindigt hier aan de Oosterringweg.

Hoewel behorend tot de kleinste dorpen, kent het plan voor Luttelgeest vele voorgangers. Uiteindelijk is de beschikbare driehoekige ruimte opgevuld met woonbebouwing, waarbij de kerken aan de invalswegen liggen.

Luttelgeest was een nederzetting in de buurt van Kuinre. De naam komt men al tegen in een stuk uit 1379 waarin de Heer van Urk toestemming wordt gevraagd een versterking te bouwen ter bestrijding van de Friese zeeroverij. De Kamplaan herinnert aan het voormalige kamp Oostvaart, dat met deze weg aan het midden van het dorp verbonden was.

luttelgeest-voorstellen
Luchtfoto Luttelgeest, 2007

Historie

Tijdsbeeld

dia 2-1 dia 2-2 dia 2-3
Kerken
In de jaren vijftig zijn de verschillende levensbeschouwelijke zuilen herkenbaar;
de kerken zijn op afzonderlijke ansichtkaarten in beeld gebracht.
Ontzuiling
Hoewel nog aanwezig worden de verschillen in levenbeschouwelijke zuilen na de jaren zestig minder relevant en toont het dorp zich als geheel.
dia 3-1 dia 3-2
Sociaal leven
In de jaren zeventig raken de zuilen meer naar de achtergrond. Het sociaal-culturele leven komt dan meer op de voorgrond.
Kassen en tuinbouw
Luttelgeest profileert zich als belangrijk tuindersdorp. De kassen zijn ook beeldbepalend voor het dorp.

Ontwerpgedachten

Bij de ontstaansgeschiedenis van het dorp Luttelgeest is veel discussie geweest. Luttelgeest mocht geen concurrentie betekenen voor Kuinre als verzorgingskern en moest daarom klein blijven.
Ook de ligging van de dorpenring ten opzichte van het dorp leidde tot discussie. Men was het lange tijd niet eens of Luttelgeest een langs- of een kruisdorp moest worden. Het ontwerp van Luttelgeest als kruiswegdorp van De Rijk en De Vries (extern architectenbureau)  werd afgewezen. In 1948 nam de bouwkundige afdeling van de dienst de taak over. Verlaan maakte vele varianten, die om verschillende redenen werden afgewezen door de Planologische commissie.
Luttelgeest werd in het definitieve ontwerp gepland voor maximaal 1.000 inwoners. Het dorp werd voornamelijk gebouwd voor land- en tuinbouwarbeiders, met een beperkt voorzieningenniveau. Marknesse lag immers 3,5 kilometer verderop. Een klein plein zou de karakteristiek van het dorp moeten vormen. Er ontstonden twee verschillende dorpsentrees om beide hoeken van het dorp goed uit te laten komen.

Typisch Luttelgeest
De driehoekige plattegrond, de noordelijke dorpsentree en de dorpsbrink zijn karakteristiek voor Luttelgeest.

luttelgeest 4-1 luttelgeest-4-2
Luttelgeest, eerste ontwerp De Rijk en De Vries, 1947 Luttelgeest, ontwerptekening van Verlaan
luttelgeest 4-3 luttelgeest-4-4
Luttelgeest, ontwerptekening van Verlaan Luttelgeest, ontwerptekening van Verlaan

Ontwikkeling

Luttelgeest werd uiteindelijk een langswegdorp aan de westzijde van de ring. De groene mantel ten zuiden en ten westen leverde een goede beschutting tegen de zuidwesterwind. De groene mantel omvatte scholen, een gymnastieklokaal, een sportveld en een begraafplaats.

Luttelgeest is een van de kleinere dorpen van de Noordoostpolder. De kaartbeelden uit de verschillende perioden laten zien dat Luttelgeest een geringe groei van woningbouw heeft gekend. Het dorp is nog steeds compact, de groene mantel omsluit nog vrijwel het gehele dorp.

Recente uitbreidingen vinden plaats aan de zuidzijde van het dorp. Hier maakt de oorspronkelijke groene mantel plaats voor een nieuwe woningbouwlocatie met een nieuw aangeplante groene mantel.

De omgeving van Luttelgeest is wel flink veranderd. Open polderlandschap en verre doorzichten hebben plaats gemaakt voor de snel groeiende glastuinbouw en boomgaarden.

luttelgeest-ontwikkeling-1954 luttelgeest-ontwikkeling-1964
1953 1964
luttelgeest-ontwikkeling-1974 luttelgeest-ontwikkeling-1995 luttelgeest-ontwikkeling-2006
1974 1995 2006

Dorps-DNA

DNA--Luttelgeest

Identiteit

Luttelgeest-dia-10-1-XXL

Landschap

dia 7-1 dia 7-2 dia 7-3
Langswegdorp
De polderring (groene lijn) raakt Luttelgeest aan de westzijde.
Dorp volgt verkaveling
Luttelgeest is gesitueerd op het raakvlak van verschillende polderkavelrichtingen en heeft daardoor een onregelmatige kavelvorm (een driehoek).
Groene mantel
Rondom het dorp ligt de groene mantel, behalve daar waar het bedrijven-terrein van Luttelgeest aan het water ligt. De zuidelijke groene mantel is deels verdwenen voor woningbouw.
luttelgeest-landschap-lucht
dia 8-1 functioneel groen dia 8-2 groene straten
Functioneel groen (1)
In de groene mantel bevinden zich de publieke voorzieningen, zoals de scholen en de kerken.
Groene straten (2)
De straten van Luttelgeest hebben een groen profiel: een middenberm bestaande uit gras en bomen. Richting de nieuwbouwwijk is dit principe doorgetrokken.

Stedenbouw

luttelgeest-dia-9-1-entrees dia 9-2 dia 9-3
Twee voordeuren
Luttelgeest wordt aan twee kanten ontsloten naar de dorpenring (groene lijn). Daardoor is het dorp voorzien van twee dorpsentrees. Beide entrees leiden naar een gemeenschappelijk punt, de brink.
Kerken en scholen op hoekpunten in het dorp
De kerken (roodomcirkeld) liggen aan de toevalswegen van Luttelgeest, op de hoekpunten van de belangrijkste openbare ruimtes: de brink en zijbrink. Scholen (geelomcirkeld) bevinden zich op de hoekpunten van het dorp, in de groene mantel.
Compact in de kern
Luttelgeest heeft een compacte dorpskern, waardoor brink en zijbrink als omsloten groene ruimtes worden beleefd.
luttelgeest-pag91
dia 10-1 brink dia 10-2
De Brink; omsloten dorpsruimte (1)
Luttelgeest heeft één centraal gelegen groene brink. De bebouwing ligt aaneengesloten en op een relatief kleine afstand vanaf de brink. Hierdoor voelt de brink knus aan en heeft de dorpskern een aangename maat en schaal gekregen.
Twee zijbrinken (2)
Haaks op de brink liggen een groene en een stenige zijbrink. Deze laatste is de belangrijkste dorpsentree. Aan en in het verlengde van de groene zijbrink is op natuurlijke wijze nieuwbouw aangesloten.
dia 11-1 dia 11-2
Schuine verkaveling (3)
In één straat (de Tuinstraat) zijn de woonblokken schuin ten opzichte van de straat geplaatst. Dit maakt de straat bijzonder en uniek.
Schuine lijnen bij benaderen dorp
De twee dorpsentrees maken een knik waar de brink en zijbrink beginnen. Hierdoor wordt de overgang naar de dorpskern gemarkeerd.

Architectuur

Luttelgeest: rood dorp

kleurschijf-Luttelgeest

De drie kerken zijn beeldbepalend en zeer prominent geplaatst. De Rooms-katholieke kerk is beeldbepalend bij de entree van het dorp, de twee anderen aan weerszijden van de brink. Hierdoor is de brink vrij formeel. De hoek met de Kamplaan is door verdraaiing van het hoekpand stedenbouwkundig verbijzonderd, de architectuur volgt de overige bebouwing. Opvallend is de losse plaatsing (in een zaagtandvorm) van de bouwstroken aan de meer achteraf gelegen Tuinstraat. Dit is te zien als een modernistisch accent. Met name de Rooms-katholieke kerk is bijna Middeleeuws vormgegeven, de woningen zijn uitgevoerd in een traditionele eenvoudige architectuur.

988cf39229

Ruimtevormende wanden en autonome gebouwen

In geel worden de belangrijkste ruimte-vormende wanden aangegeven. Deze wanden bestaan merendeels uit woningen en een enkele winkel of bedrijf en zijn uitgevoerd in een informele en eenvoudige Delftse-schoolarchitectuur. Rood omcirkeld zijn de autonome en voor de gemeenschap onderscheidende gebouwen. Hier is een breder beeld te zien; van de traditionele Rooms-katholieke kerk naar de meer moderne Nederlands-hervormde kerk.

De dikte van de lijnen correspondeert met de mate waarin wand of gebouw de ruimte bepaalt in het dorp.

dia 14-1 dia 14-2 dia 14-3 dia 3-1
Gereformeerde kerk (1)
Deze kerk heeft een prominente plaatsing aan de kop van de brink. Door de bescheiden massawerking, gootlijn en dakhelling onderscheidt de kerk zich nauwelijks van de omringende woonbebouwing. De klokkentoren is bescheiden. De kerk is niet meer als kerkgebouw in gebruik en heeft momenteel een sociaal-culturele bestemming.
Rooms-katholieke kerk (2)
De Rooms-katholieke kerk met haar ronde toren en spitse dak is beeldbepalend en een beeldmerk voor Luttelgeest. De kerk heeft een zeer prominente plaatsing aan de hoofdentree van het dorp. De architectuur kent een fantasievolle historische referentie: de klokkentoren als kasteeltoren.
Hervormdekerk (3)
Deze kerk heeft een prominente plaatsing aan de brink. De kerk is zo georienteerd dat deze zich afkeert van de entree. Door de hoge gevel en het lessenaarsdak,  gericht naar de brink, toont het gebouw zich als grootste gebouw in het dorp.
Horeca/sociaal-cultureel (4)
Café-restaurant ‘t Trefpunt heeft een prominente locatie aan één van de toegangswegen van het dorp. De architectuur is eenvoudig en pragmatisch.
dia 14-4 dia 14-1 dia 12-2
Scholen (5)
De scholen zijn rustig gelegen aan de randen van het dorp, in of nabij de groene mantel. De architectuur is enigszins streng en terughoudend.
Brink (Lange Brink) (6)
De wanden van de brink herbergen met name woningen, uitgevoerd in een vaalrode/lichtbruine steen in combinatie met donkergrijze pan. In de gevelcompositie worden de kenmerken van de Delftse School toegepast.
Hoeken van de brink (7)
De hoekpunten zijn verbijzonderd in vormgeving en functie (winkelfunctie).


Bron DNA Luttelgeest: Mercatus en gemeente Noordoostpolder

0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Lees: bronnen, cookies  & privacy Emmeloord – ,  Noordoostpolder, Flevoland, Poldertoren, Schokland, Urk, geschiedenis, kunst, Flevoland, erfgoed, tourist information, kerkorgels, ziekenhuis, boerderij, schokbeton, gsm masten, 112, politiek, leeuwen, rotondes, werkkampen, Rotgans, Rotterdamse hoek, gemaal, kiekendief, balgstuw, Cornelis Lely, Ramspol, arbeiderskampen, leeuwen, huisjes, monument, herinneringsmonument, Urk

Emmeloord.info - een particulier initiatief van Evert de Graaff - zet onze gemeente op het wereldwijde web - wil slechts ambassadeur zijn van de Noordoostpolder - is niet commercieel en heeft geen winstoogmerk. Uitsluitend passie. - toont ook graag bestaand onderzoek duidelijk en mooier